Mượn tuổi khi chuyển nhà: nghi thức, người được mượn và cách bàn trong gia đình cho êm thấm
Trả lời ngắn: Mượn tuổi là tục để người hợp tuổi đứng ra làm lễ nhập trạch thay chủ nhà, khi tuổi chủ nhà phạm Kim Lâu, Hoang Ốc hay Tam Tai trong năm. Người được mượn tuổi thường là người thân, hợp tuổi, khỏe mạnh, gia đình êm ấm. Đây là cách người xưa giải tỏa nỗi lo; nếu gia đình không tin, cũng không bắt buộc phải làm.
Vì sao có tục mượn tuổi
Dân gian tin rằng năm nào tuổi chủ nhà gặp hạn (Kim Lâu, Hoang Ốc, Tam Tai) thì làm nhà, về nhà mới dễ gặp chuyện không may. Nhưng nhu cầu chuyển nhà thì không phải lúc nào cũng đợi được.
Tục mượn tuổi ra đời để dung hòa: người hợp tuổi đứng ra làm lễ, coi như ngôi nhà được "nhận" bởi người hợp tuổi, chủ nhà vẫn dọn về ở được.
Kim Lâu, Hoang Ốc, Tam Tai nói ngắn gọn
Kim Lâu tính theo tuổi mụ, thường xét khi cưới hỏi và làm nhà. Hoang Ốc là vòng sáu cung tính theo tuổi, ba cung được coi là xấu. Tam Tai là ba năm liên tiếp xấu theo nhóm tuổi tam hợp.
Cách tính chi tiết, các trường phái có chỗ khác nhau, nên một người có thể bị coi là phạm hạn theo cách này nhưng không phạm theo cách khác. Bài này chỉ nói phần phong tục mượn tuổi; cách tính cụ thể có ở các trang tra cứu chuyên.
Ai có thể được mượn tuổi
- Người hợp tuổi trong năm đó (không phạm các hạn nói trên).
- Thường là nam giới trong họ hàng hoặc bạn bè thân, tùy nếp từng vùng.
- Người khỏe mạnh, gia đình êm ấm, làm ăn ổn định.
- Người không có tang trong nhà gần đây.
- Người nhận lời vui vẻ, không bị ép.
Nhiều nhà ưu tiên người thân thiết vì việc mượn tuổi cần sự tin cậy, và có khi người được mượn tuổi phải có mặt từ sáng sớm.
Nghi thức mượn tuổi thường gặp
Cách làm khác nhau theo vùng. Một cách phổ biến: vào giờ đã chọn, người được mượn tuổi mang các vật tượng trưng (lửa, gạo, muối, nước, bát hương nếu có) vào nhà trước, thắp hương khấn thổ thần. Sau đó họ ra ngoài, chủ nhà mới vào, coi như "nhận lại" nhà.
Một số nơi làm thêm nghi thức "mua bán nhà" tượng trưng: chủ nhà đưa người được mượn tuổi một số tiền nhỏ, người kia "bán lại" ngôi nhà cho chủ. Đây là hình thức tượng trưng, không liên quan tới giấy tờ nhà đất thật.
Chủ nhà làm gì trong lúc mượn tuổi
Trong lúc người được mượn tuổi làm lễ, chủ nhà thường tránh mặt một lúc, có nơi ra ngoài đi dạo rồi quay về. Khi về, chủ nhà vào nhà mang theo một món đồ, coi như chính thức dọn về.
Có gia đình làm gọn hơn: chủ nhà đứng ngoài cửa trong lúc người kia khấn, sau đó cùng vào. Mỗi nhà làm theo nếp người lớn hướng dẫn.
Cảm ơn người được mượn tuổi
Người được mượn tuổi đã bỏ thời gian, có khi dậy rất sớm, nên chủ nhà thường có quà cảm ơn: phong bao, bữa cơm, món quà nhỏ. Có nơi gọi là "tiền lộc".
Món quà không cần lớn, quan trọng là lời cảm ơn chân thành. Sau này khi người ấy có việc vui, chủ nhà nên nhớ đáp lễ.
Những điều nên tránh
Không nên ép người lớn tuổi, người đang ốm, người có thai đi làm lễ mượn tuổi lúc sáng sớm lạnh. Không nên vì sợ hạn mà nhờ người không quen, rồi phải trả tiền cho "dịch vụ mượn tuổi" đắt đỏ.
Cũng không nên để chuyện tuổi khiến hoãn chuyển nhà quá lâu, gây tốn kém tiền thuê, ảnh hưởng việc học của con, việc làm của bố mẹ.
Khi gia đình không tin chuyện hạn tuổi
Nhiều gia đình trẻ không tin chuyện Kim Lâu, Hoang Ốc. Họ có thể chọn không làm lễ mượn tuổi, chỉ làm lễ nhập trạch đơn giản hoặc không làm lễ.
Nếu ông bà lo lắng, có thể dung hòa bằng một lễ mượn tuổi gọn, nhờ người thân trong nhà, coi như làm để người lớn yên lòng. Việc này không tốn kém mà giữ được hòa khí.
Bàn với người lớn cho êm
Chuyện tuổi hạn hay gây căng thẳng giữa hai thế hệ. Cách bàn hiệu quả là hỏi người lớn muốn làm thế nào, giải thích hoàn cảnh (ngày bàn giao nhà, hạn trả nhà thuê), rồi cùng chọn phương án cả hai bên chấp nhận được.
Câu nói "con làm cho bố mẹ yên tâm" thường giải quyết được nhiều chuyện hơn là tranh luận đúng sai.
Mượn tuổi khi động thổ, sửa nhà
Tục mượn tuổi không chỉ dùng khi chuyển nhà mà còn khi động thổ xây nhà, cất nóc, sửa nhà lớn. Cách làm tương tự: người hợp tuổi làm lễ, động nhát cuốc đầu tiên hoặc khấn thay chủ nhà.
Với công trình xây dựng, phần an toàn thi công, giấy phép xây dựng mới là việc quan trọng; lễ mượn tuổi chỉ là phần tâm linh đi kèm.
Một số cách hiểu khác nhau giữa các vùng
Ở nơi này, người được mượn tuổi phải là nam; ở nơi khác, nữ cũng được. Có nơi yêu cầu người được mượn tuổi ở lại ăn bữa cơm đầu tiên; có nơi chỉ cần làm lễ rồi về.
Sự khác biệt này cho thấy tục mượn tuổi không có một khuôn chuẩn. Gia đình nên làm theo người lớn trong họ hoặc theo nếp địa phương nơi mình ở.
Nhìn tục mượn tuổi bằng con mắt hôm nay
Mượn tuổi là một cách giải tỏa tâm lý, giúp người tin vào hạn tuổi thấy yên lòng khi phải chuyển nhà. Nó cũng là dịp người thân giúp đỡ nhau, gắn kết tình cảm.
Không có bằng chứng cho thấy không mượn tuổi thì gặp chuyện không may. Điều quyết định cuộc sống ở nhà mới vẫn là sức khỏe, công việc và cách cả nhà đối xử với nhau.
Chọn giờ làm lễ mượn tuổi
Lễ mượn tuổi thường làm vào giờ đã chọn trong ngày nhập trạch, nhiều nơi chọn buổi sáng sớm. Người được mượn tuổi cần đến sớm hơn chủ nhà, chuẩn bị sẵn đồ lễ để đúng giờ là bắt đầu.
Nếu giờ đã chọn quá sớm, trời còn tối, nên chuẩn bị đèn, lối đi không vướng đồ đạc, nhất là với nhà mới còn ngổn ngang thùng hộp. Người lớn tuổi đi làm lễ cần mặc ấm, đi giày chống trơn.
Mượn tuổi với vợ chồng, ai là người tính tuổi
Theo nếp phổ biến, tuổi dùng để xét khi làm nhà, về nhà mới là tuổi người đàn ông đứng chủ gia đình. Nếu người phụ nữ là chủ hộ, đứng tên nhà, hoặc gia đình không có nam giới trưởng thành, nhiều nơi xét theo tuổi người phụ nữ.
Chỗ này các nơi hướng dẫn khác nhau. Gia đình nên hỏi người lớn trong họ để làm thống nhất, tránh mỗi người xem một kiểu rồi lo lắng.
Mượn tuổi có cần giấy tờ gì không
Nghi thức mượn tuổi hoàn toàn là phong tục, không có giấy tờ nào đi kèm. Một số nơi viết "giấy bán nhà" tượng trưng; tờ giấy này không có giá trị pháp lý, chỉ dùng trong lễ.
Quyền sở hữu, quyền sử dụng ngôi nhà vẫn theo giấy tờ pháp lý thật của chủ nhà. Không nên ký bất kỳ giấy tờ nào có nội dung chuyển nhượng thật chỉ vì làm lễ.
Món quà cảm ơn người được mượn tuổi
Ngoài phong bao, nhiều gia đình chọn một món quà nhỏ mang ý may mắn để cảm ơn người đã giúp làm lễ. Có thể tham khảo gậy như ý hay vật phẩm mang ý chúc thuận lợi; chọn món vừa túi tiền, đúng sở thích người nhận.