Các bước cưới hỏi truyền thống của người Việt: từ dạm ngõ, ăn hỏi, đón dâu tới lại mặt

Trả lời ngắn: Cưới hỏi truyền thống của người Việt thường gồm: lễ dạm ngõ để hai nhà gặp nhau, lễ ăn hỏi để nhà trai mang sính lễ đến hỏi cưới, lễ cưới gồm xin dâu và đón dâu, tiệc cưới mừng hai họ, rồi lễ lại mặt khi cô dâu chú rể về thăm nhà gái. Ngày xưa còn có sáu lễ theo lối cổ gọi là lục lễ. Ngày nay nhiều gia đình gộp ăn hỏi với cưới, hoặc rút gọn lễ dạm ngõ, nhưng thứ tự và ý nghĩa vẫn được giữ.

Từ lục lễ ngày xưa tới ba lễ chính ngày nay

Sách xưa ghi lại sáu lễ trong hôn nhân: nạp thái (dạm hỏi), vấn danh (hỏi tên tuổi), nạp cát (báo tin tốt), nạp tệ (dẫn đồ cưới), thỉnh kỳ (xin ngày cưới), thân nghênh (đón dâu). Đây là lối cổ chịu ảnh hưởng lễ giáo Nho gia, phần lớn áp dụng ở gia đình quyền quý.

Dân gian dần gom lại thành ba lễ chính: dạm ngõ, ăn hỏi, cưới. Lễ lại mặt sau cưới được giữ ở nhiều nơi. Hiểu nguồn gốc giúp ta thấy cưới hỏi luôn thay đổi theo thời, không phải bất biến.

Lễ dạm ngõ: hai nhà chính thức gặp nhau

Dạm ngõ, còn gọi là chạm ngõ, là lần đầu nhà trai đến nhà gái để xin phép cho đôi trẻ được tìm hiểu nghiêm túc, tiến tới hôn nhân. Lễ vật đơn giản: trầu cau, chè, rượu, bánh, hoa quả. Thành phần nhà trai thường gồm bố mẹ, chú rể và một người đại diện họ hàng.

Đây là dịp hai gia đình làm quen, nói chuyện về tuổi tác, công việc của đôi trẻ và dự kiến thời gian cưới. Không khí nên thân mật, không cần nghi thức cầu kỳ.

Lễ ăn hỏi: dẫn sính lễ, định ngày cưới

Lễ ăn hỏi là lễ đính hôn chính thức. Nhà trai mang tráp lễ gồm trầu cau, bánh, rượu, chè, hoa quả, có nơi thêm lợn quay, xôi gấc. Số tráp thường là số lẻ ở miền Bắc như năm, bảy, chín; miền Nam lại hay dùng số chẵn với ý thành đôi. Sau lễ ăn hỏi, đôi trẻ coi như đã đính hôn.

Nhà gái nhận lễ, thắp hương báo tổ tiên, rồi "lại quả" một phần lễ vật cho nhà trai mang về, thể hiện có đi có lại. Bánh trái được nhà gái chia đi họ hàng như lời báo hỷ.

Lễ xin dâu và đón dâu

Sáng ngày cưới, nhà trai cử một hai người mang trầu cau đến trước để xin dâu, báo rằng đoàn đón dâu sắp đến. Sau đó đoàn nhà trai đến làm lễ đón dâu: chú rể và cô dâu thắp hương gia tiên nhà gái, chào bố mẹ, nghe lời dặn dò, rồi đưa cô dâu về nhà trai.

Đoàn đón dâu thường đi số người theo nếp từng vùng, có nơi giữ số lẻ. Giờ xuất phát và giờ đón dâu nhiều nhà xem trước theo tuổi, nhưng điều quan trọng là đúng giờ hẹn với nhà gái.

Lễ rước dâu về nhà trai, ra mắt họ hàng

Về đến nhà trai, cô dâu chú rể làm lễ gia tiên, mẹ chồng thường ra đón con dâu và trao một món quà nhỏ như đôi bông tai, chiếc vòng. Có nơi mẹ chồng tránh mặt lúc cô dâu bước vào cổng theo quan niệm cũ, rồi mới ra đón sau.

Đôi trẻ chào họ hàng nhà trai, nhận quà mừng, rồi chuẩn bị cho tiệc cưới. Đây là lúc nhà trai thể hiện sự đón nhận thành viên mới, một lời chào ấm áp có giá trị hơn mọi nghi thức.

Tiệc cưới: mừng hai họ

Tiệc cưới ngày xưa thường tổ chức ở nhà, kéo dài cả ngày, hàng xóm góp tay. Ngày nay phần lớn ở nhà hàng, có nhà tổ chức riêng tiệc nhà trai, nhà gái, có nhà gộp chung. Tiệc là dịp để hai bên họ hàng, bạn bè gặp gỡ và chúc phúc.

Nhiều cặp đôi chọn tiệc nhỏ, ấm cúng, chỉ mời người thật sự thân. Không có chuẩn nào cho số khách; điều đáng quý là đôi vợ chồng mới không phải gánh nợ vì đám cưới.

Lễ lại mặt

Sau ngày cưới một, hai hoặc ba ngày tùy vùng, cô dâu chú rể mang lễ vật về thăm nhà gái gọi là lại mặt. Ở một số nơi còn có lễ "nhị hỷ" hoặc "tứ hỷ" ứng với ngày thứ hai, thứ tư sau cưới. Ý nghĩa là con gái về báo cho bố mẹ biết mình đã ổn định bên nhà chồng.

Lễ vật lại mặt thường nhẹ nhàng: bánh, hoa quả, rượu, có nơi thêm gà hoặc xôi. Đây là dịp nhà gái hỏi han con gái, con rể sau những ngày bận rộn.

Miền Bắc, Trung, Nam khác nhau ở đâu

Các điểm trên là nét thường gặp. Mỗi địa phương, mỗi dòng họ còn những tục riêng mà người trong nhà sẽ biết rõ nhất.

Gộp lễ, rút gọn: khi nào hợp lý

Nhiều gia đình ngày nay gộp ăn hỏi và cưới trong cùng một ngày hoặc hai ngày liền, nhất là khi hai nhà ở xa nhau. Lễ dạm ngõ có thể làm gọn thành buổi gặp mặt hai gia đình ở nhà hàng. Những thay đổi này đã phổ biến và được chấp nhận.

Điều cần làm là hai nhà bàn bạc kỹ, thống nhất trước, không để một bên cảm thấy bị coi nhẹ. Người lớn tuổi thường dễ chấp nhận rút gọn khi được giải thích lý do cụ thể.

Chọn ngày cưới

Nhiều gia đình nhờ người xem ngày cưới hợp tuổi cô dâu chú rể, tránh năm Kim Lâu của cô dâu theo quan niệm cũ. Có nhà chỉ cần chọn ngày cuối tuần thuận tiện cho khách. Cả hai cách đều phổ biến.

Khi hai bên có quan niệm khác nhau về việc xem ngày, nên bàn bạc nhẹ nhàng. Mượn tuổi, chọn ngày giờ hợp cả hai là những cách mà các gia đình hay dùng để dung hòa.

Trang phục cưới

Áo dài truyền thống là lựa chọn phổ biến cho lễ ăn hỏi và lễ gia tiên, váy cưới cho tiệc cưới. Cô dâu miền Bắc xưa mặc áo mớ ba mớ bảy, đội khăn vấn; miền Nam có áo dài gấm, khăn đóng. Nhiều cặp đôi hôm nay chọn áo dài cách tân cho tiện.

Chú rể mặc áo dài khăn đóng trong lễ gia tiên rồi đổi vest cho tiệc là cách làm hay gặp. Không có quy định cứng, miễn trang phục lịch sự và hợp hoàn cảnh.

Đồ cưới, quà cưới và vật phẩm

Ngoài sính lễ, đám cưới thường có đồ trang trí phòng cưới, đôi nến, chữ hỷ, đèn lồng đỏ, cặp vật phẩm tượng trưng cho đôi lứa. Nhiều gia đình chọn một món kỷ niệm để bày trong phòng cưới; nếu muốn tham khảo có thể xem các món vật phẩm may mắn cho ngày vui, chọn món đẹp và hợp phòng.

Quà cưới của khách ngày nay phần lớn là phong bì mừng. Một số người thân tặng đồ dùng gia đình. Không có món quà nào là bắt buộc, quan trọng là lời chúc chân thành.

Giữ nếp mà không nặng gánh

Đám cưới là chuyện vui của hai gia đình, không nên thành áp lực tài chính hay cuộc so bì. Giữ các nghi thức có ý nghĩa với gia đình, bỏ bớt phần phô trương, là cách nhiều cặp đôi hôm nay chọn.

Cuối cùng, đám cưới chỉ diễn ra trong một hai ngày, còn hôn nhân kéo dài cả đời. Năng lượng và tiền bạc dành cho cuộc sống sau cưới mới là điều quan trọng nhất.

Câu hỏi thường gặp