Lễ ăn hỏi: mâm tráp gồm những gì, số tráp ba miền và trình tự lễ cho suôn sẻ
Trả lời ngắn: Lễ ăn hỏi là lễ nhà trai mang sính lễ đến nhà gái để chính thức hỏi cưới, đánh dấu đôi trẻ đã đính hôn. Mâm tráp thường có trầu cau, rượu, chè, bánh phu thê, bánh cốm, hoa quả, có nơi thêm lợn quay hoặc xôi gấc. Miền Bắc chuộng số tráp lẻ như năm, bảy, chín; miền Nam chuộng số chẵn như sáu, tám, mười. Sau lễ, nhà gái lại quả một phần lễ vật cho nhà trai.
Ý nghĩa của lễ ăn hỏi
Ăn hỏi là bước công khai mối quan hệ với họ hàng, làng xóm. Sau lễ này, theo nếp cũ, cô gái đã là "người của nhà trai", hai gia đình chính thức là thông gia. Nhiều nơi coi lễ ăn hỏi trang trọng không kém lễ cưới.
Lễ vật ăn hỏi gọi là sính lễ, thể hiện sự trân trọng của nhà trai với nhà gái và công nuôi dạy con gái của bố mẹ cô dâu. Bánh trái sau đó được nhà gái chia đi họ hàng làm quà báo hỷ.
Các tráp thường gặp và ý nghĩa
| Tráp | Ý nghĩa |
|---|---|
| Trầu cau | Tình nghĩa vợ chồng gắn bó, lễ vật không thể thiếu |
| Rượu, chè (trà) | Lễ để báo tổ tiên, mời khách |
| Bánh phu thê (xu xê) | Tình nghĩa vợ chồng, vỏ ngoài và nhân bên trong gắn liền |
| Bánh cốm | Đặc trưng miền Bắc, màu xanh tươi mát |
| Hoa quả | Mong cuộc sống đủ đầy |
| Xôi gấc | Màu đỏ may mắn |
| Lợn quay | Phổ biến ở miền Nam, mong sung túc |
| Bánh pía, bánh in | Có nơi ở miền Nam, miền Trung |
Không phải tráp nào cũng bắt buộc. Nhà gái có thể có yêu cầu riêng theo nếp địa phương; nhà trai nên hỏi trước qua đôi trẻ.
Số tráp: lẻ hay chẵn
Miền Bắc thường chọn số lẻ vì quan niệm số lẻ là số sinh, mong cặp đôi phát triển, sinh sôi. Miền Nam thường chọn số chẵn với ý thành đôi thành cặp. Miền Trung linh hoạt, nhiều nơi chọn số tráp ít để gọn.
Số lượng bánh, quả trong mỗi tráp cũng có nhà chú ý: miền Bắc hay để số chẵn bên trong tráp lẻ, ví dụ một trăm quả cau, tượng trưng cho "trăm năm hạnh phúc". Đây là cách chơi chữ đẹp, không phải luật.
Đội bê tráp
Nhà trai cử các nam thanh niên chưa vợ bê tráp, nhà gái cử các nữ chưa chồng đỡ tráp, số người bằng số tráp. Đội bê tráp mặc áo dài đồng màu, thường đỏ hoặc vàng, tạo không khí rộn ràng.
Người được chọn bê tráp thường là bạn bè, anh em họ của đôi trẻ. Nhà trai chuẩn bị phong bao lì xì cho đội đỡ tráp nhà gái, nhà gái cũng lì xì lại đội bê tráp nhà trai, như lời cảm ơn và lấy may.
Trình tự lễ ăn hỏi
- Nhà trai đến đúng giờ, đội bê tráp xếp hàng trước cổng
- Đại diện nhà trai vào trước chào hỏi, xin phép làm lễ
- Đội bê tráp trao tráp cho đội đỡ tráp nhà gái
- Lễ vật được bày lên bàn thờ nhà gái
- Đại diện hai bên phát biểu
- Cô dâu ra mắt, cô dâu chú rể thắp hương gia tiên
- Hai gia đình uống trà, ăn bánh, trò chuyện
- Nhà gái lại quả, nhà trai xin phép ra về
Toàn bộ lễ thường khoảng một đến hai giờ. Nhiều nhà mời cơm thân mật sau lễ.
Lời phát biểu của hai bên
Đại diện nhà trai nói lý do đến, xin phép dâng lễ và xin định ngày cưới. Đại diện nhà gái đáp lời, nhận lễ, cảm ơn nhà trai. Lời phát biểu nên trang trọng nhưng ngắn gọn, tránh đọc quá dài làm mọi người mỏi chân.
Người đại diện thường là người lớn tuổi, có uy tín trong họ, ăn nói khéo. Nếu không có người như vậy, bố của chú rể hoặc cô dâu có thể tự nói, miễn chân thành.
Lại quả: có đi có lại
Sau khi thắp hương báo tổ tiên, nhà gái chia lại một phần lễ vật cho nhà trai mang về, gọi là lại quả. Thường mỗi tráp lấy lại một phần nhỏ, có nơi giữ nguyên tráp cau mà lấy bớt quả. Ý nghĩa là hai bên chia sẻ niềm vui, có đi có lại.
Việc lại quả bao nhiêu, mỗi nơi một kiểu. Nhà gái nên chuẩn bị sẵn túi, hộp để chia gọn gàng, tránh lúng túng khi nhà trai sắp về.
Tiền dẫn cưới và sính lễ bằng tiền
Ở một số vùng, nhà trai đưa thêm một khoản tiền gọi là tiền dẫn cưới hoặc tiền nạp tài, đặt trong phong bì đỏ trên tráp. Khoản này thể hiện sự tôn trọng, nhà gái thường dùng để lo cỗ hoặc trao lại cho đôi trẻ làm vốn.
Mức tiền không có chuẩn và không nên thành gánh nặng hay điều kiện. Hai nhà nên bàn thẳng thắn, nhẹ nhàng qua đôi trẻ trước ngày lễ để không ai khó xử.
Chuẩn bị nhà gái để đón lễ
Nhà gái chuẩn bị bàn thờ sạch sẽ, bàn ghế đủ cho khách, trà nước, bánh kẹo. Nếu nhà chật, có thể dựng rạp nhỏ trước cửa. Phân công người đón khách, người tiếp trà, đội đỡ tráp từ trước.
Trang trí cổng hoa, phông chữ hỷ là phổ biến. Nhiều gia đình còn thêm vài món tượng trưng cho đôi lứa trong phòng khách; nếu cần có thể tham khảo các món vật phẩm may mắn cho ngày vui.
Lưu ý về giờ giấc và đường đi
Giờ ăn hỏi thường được xem trước, nhà trai nên tính đường đi, tắc đường, chỗ đỗ xe để đến đúng giờ. Đến sớm thì đợi ở gần, không vào nhà gái quá sớm khi nhà gái chưa chuẩn bị xong.
Đoàn nhà trai đi xa nên có phương án xe, chia người hợp lý. Đội bê tráp nên tập trước một lần để không lúng túng khi trao tráp trước đông người.
Nếu hai nhà khác vùng miền
Khi nhà trai miền Bắc, nhà gái miền Nam hoặc ngược lại, số tráp, lễ vật có thể theo bên nhà gái vì lễ diễn ra ở nhà gái. Nhà trai hỏi kỹ qua đôi trẻ, nhà gái cũng nên giải thích nhẹ nhàng những tục của địa phương mình.
Không cần tranh luận chuyện chẵn lẻ, đúng sai. Hai nhà thống nhất được thì lễ diễn ra vui vẻ, đó là điều quan trọng nhất.
Chọn nơi đặt tráp và cách bảo quản lễ vật
Tráp ăn hỏi thường đặt mua từ dịch vụ, giao từ sáng sớm. Nhà trai nên kiểm tráp khi nhận: bánh còn hạn, quả tươi, rượu nguyên niêm, nắp tráp đậy kín. Nếu ngày nóng, để tráp ở chỗ râm mát, tránh nắng làm chảy bánh, héo trầu.
Lợn quay, xôi gấc là đồ ăn nên lấy gần giờ lễ, bọc kín. Sau lễ, nhà gái nên chia và cất đồ ăn sớm, tránh để lâu ngoài nhiệt độ phòng.
Trầu cau nên chọn buồng cau đều quả, lá trầu xanh không dập. Ở miền Bắc, nhiều nhà đếm sẵn số quả cau để chia đều cho họ hàng khi báo hỷ, mỗi nhà vài quả kèm vài lá trầu, gói trong giấy đỏ cho đẹp.
Sau lễ ăn hỏi
Nhà gái chia bánh trái cho họ hàng, hàng xóm như báo tin vui. Hai gia đình bắt đầu chuẩn bị cho đám cưới: thống nhất ngày, giờ đón dâu, số khách, nơi tổ chức tiệc.
Khoảng thời gian giữa ăn hỏi và cưới tùy gia đình, có khi vài tháng, có khi chỉ một ngày nếu gộp lễ. Đôi trẻ nên dùng thời gian này để chuẩn bị cả những chuyện thực tế của cuộc sống chung.