Bao sái bàn thờ: lau dọn đồ thờ trước ngày giỗ và cuối năm sao cho đúng nếp, sạch mà an toàn
Trả lời ngắn: Bao sái là lau dọn, làm sạch bàn thờ và đồ thờ. Nhiều gia đình bao sái vào cuối năm (thường sau lễ ông Công ông Táo 23 tháng Chạp đến trước 30 Tết) và trước những ngày giỗ lớn. Trước khi làm, gia chủ thắp hương xin phép; lau bằng nước sạch hoặc nước thơm (rượu gừng, nước ngũ vị); rút bớt chân hương, để lại số lẻ; đặt đồ thờ về đúng vị trí cũ. Không nên dời, xoay bát hương tuỳ tiện.
Bao sái là gì
Bao sái nghĩa là quét dọn, lau rửa cho sạch. Với bàn thờ, bao sái bao gồm lau bàn thờ, lau rửa đồ thờ, rút chân hương, thay nước, thay hoa, thay đèn hỏng. Đây là việc làm thể hiện sự kính trọng tổ tiên, như dọn nhà sạch để đón người thân về.
Bao sái khác với việc thay bát hương mới hay an vị bát hương; những việc đó quan trọng hơn và nhiều nhà nhờ người có hiểu biết làm.
Khi nào nên bao sái
- Cuối năm, từ sau ngày 23 tháng Chạp đến trước giao thừa.
- Trước ngày giỗ lớn trong nhà.
- Trước khi chuyển nhà hoặc sau khi sửa nhà.
- Khi bàn thờ bám bụi, chân hương đầy.
Nhiều người chọn ngày tốt để bao sái; đây là nếp riêng mỗi nhà. Điều quan trọng là có thời gian thong thả, không vội.
Ai nên làm việc bao sái
Theo nếp cũ, người chủ gia đình hoặc người lớn tuổi tự tay bao sái. Ngày nay ai trong nhà cũng có thể làm, miễn cẩn thận, giữ lòng kính trọng. Nhiều nhà để con cháu cùng làm để học nếp.
Phụ nữ đang trong kỳ kinh nguyệt có nơi kiêng bao sái; đây là kiêng kỵ dân gian, mỗi nhà giữ tới đâu tuỳ ý.
Chuẩn bị trước khi bao sái
- Hương, hoa, quả để thắp xin phép trước khi làm.
- Khăn sạch, mềm (nên dùng khăn mới, riêng cho bàn thờ).
- Nước sạch, có thể pha rượu gừng hoặc nước ngũ vị hương, nước lá thơm.
- Bàn chải lông mềm, tăm bông cho chỗ khó lau.
- Khay hoặc mâm để đặt đồ thờ khi lau.
- Túi giấy hoặc hộp đựng tàn hương, chân hương.
Nên chụp ảnh bàn thờ trước khi tháo dỡ để đặt lại đúng vị trí cũ.
Thắp hương xin phép
Trước khi động vào đồ thờ, gia chủ thắp hương, khấn xin phép được lau dọn bàn thờ, mong tổ tiên chứng giám. Lời khấn có thể ngắn gọn, nói nôm. Chờ hương cháy một lúc rồi mới bắt đầu.
Việc này thể hiện sự kính trọng và giúp người làm có tâm thế cẩn thận.
Lau bàn thờ gỗ
Bàn thờ gỗ lau bằng khăn ẩm vắt kỹ, sau đó lau khô ngay. Không đổ nước trực tiếp, không dùng chất tẩy mạnh làm hỏng lớp sơn, vecni. Bàn thờ sơn son thếp vàng cần lau rất nhẹ, tránh chà xát làm bong lớp thếp.
Các khe, hoạ tiết chạm khắc dùng bàn chải lông mềm, tăm bông để lấy bụi.
Lau đồ đồng
Đồ đồng (đỉnh, hạc, chân nến, lư hương) lau bằng khăn mềm. Đồ đồng xỉn màu có thể đánh bằng chất đánh bóng chuyên dùng, nhưng không nên đánh quá kỹ đồ đồng giả cổ, vì sẽ mất lớp màu thời gian. Lau khô sau khi lau ướt để tránh ố.
Có nhà dùng chanh, giấm để làm sáng đồ đồng; cách này có thể làm loang lổ nếu không rửa sạch lại.
Lau đồ sứ, đồ gốm
Lọ hoa, bát hương sứ, đĩa, chén lau bằng khăn ẩm hoặc rửa nhẹ bằng nước. Cẩn thận khi cầm, nhất là đồ cổ dễ vỡ. Lau khô rồi đặt lại.
Không dùng miếng cọ kim loại hay kem đánh răng, baking soda để chà, vì đó là chất mài làm xước men.
Rút chân hương: làm sao cho đúng
Chân hương cũ đầy làm bát hương lộn xộn, dễ cháy. Khi rút, nhiều nhà giữ lại một số chân hương lẻ (3, 5, 7) cắm ở giữa, rút hết phần còn lại. Không đảo, không nhấc, không xoay bát hương khi rút.
Một số nhà kiêng tự rút chân hương bát hương chính mà nhờ người lớn tuổi làm. Mỗi nhà một nếp.
Xử lý tàn hương, chân hương cũ
Chân hương rút ra thường được hoá (đốt) ở nơi sạch sẽ, rồi tro được thả xuống dòng nước hoặc rải vào gốc cây. Không vứt vào thùng rác chung. Tàn hương trong bát hương nếu quá đầy có thể bớt một phần, giữ lại phần dưới.
Khi đốt, chọn chỗ an toàn, có người trông.
Đặt đồ thờ về vị trí cũ
Sau khi lau, đặt đồ thờ về đúng chỗ ban đầu, dựa vào ảnh chụp trước. Bát hương đặt chính giữa, đèn hai bên, lọ hoa bên tả (trái khi nhìn từ trong bàn thờ ra), mâm quả bên hữu theo nếp phổ biến "đông bình tây quả"; mỗi nhà có thể khác.
Không tự ý thay đổi bố cục bàn thờ khi chưa hỏi người lớn trong nhà.
Thay hoa, thay nước, thay đèn
Sau bao sái, thay hoa tươi, thay nước trong chén, kiểm tra đèn điện, dây điện có bị hở không. Dây điện đi gọn, không để sát chân hương, không để sát rèm.
Đèn điện thay cho nến giúp bàn thờ sáng mà an toàn hơn.
Những điều nên tránh khi bao sái
- Vội vàng, làm rơi vỡ đồ thờ.
- Dùng hoá chất mạnh, khăn bẩn.
- Xoay, dịch chuyển bát hương chính không cần thiết.
- Để đồ thờ dưới đất khi lau.
- Đốt chân hương gần vật dễ cháy.
Đồ thờ không may bị vỡ, nhiều nhà thắp hương khấn tạ rồi thay món mới; không nên quá lo lắng.
Bao sái ở nhà chung cư
Bàn thờ treo tường hoặc kệ nhỏ trong căn hộ cũng cần bao sái. Vì không gian hẹp, nên tháo đồ thờ đặt lên mâm trên bàn, lau xong mới đặt lại. Chân hương có thể gom lại, mang về quê hoá hoặc hoá ở nơi được phép.
Lau xong mở cửa sổ cho thoáng mùi rượu gừng, nước thơm.
Bao sái bàn thờ Thần Tài, Thổ Địa
Bàn thờ Thần Tài, Thổ Địa thường đặt dưới đất, dễ bám bụi. Cách bao sái tương tự: thắp hương xin phép, lau tượng bằng khăn mềm, rút chân hương, thay nước, gạo, muối. Nhiều cửa hàng bao sái vào cuối năm và trước ngày vía Thần Tài mùng 10 tháng Giêng.
Tượng có lớp sơn, thếp vàng cần lau nhẹ.
Lời khấn sau khi bao sái
Lau dọn xong, đặt lại đồ thờ, gia chủ thắp hương khấn báo đã bao sái xong, mời tổ tiên an vị. Lời khấn có thể ngắn, nói nôm. Có nhà dâng thêm mâm quả nhỏ.
Từ đây bàn thờ sạch sẽ, sẵn sàng cho ngày giỗ hay đón Tết.
Bao lâu nên bao sái một lần
Ngoài dịp cuối năm và trước giỗ lớn, bàn thờ nên được lau bụi nhẹ hằng tuần hoặc vào ngày rằm, mùng một. Việc lau bụi nhẹ không cần rút chân hương hay tháo dỡ đồ thờ, chỉ lau mặt bàn, thay nước, thay hoa. Nhờ vậy lần bao sái lớn cuối năm sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều.
Bàn thờ ở gần bếp hoặc gần đường lớn bám dầu mỡ, bụi nhanh hơn, có thể cần lau thường xuyên hơn.
Sắm thêm đồ thờ sau khi bao sái
Khi bao sái, nhiều nhà mới phát hiện đồ thờ hỏng, sứt mẻ, đèn chập chờn. Đây là dịp thay mới cho trang nghiêm. Ai muốn tham khảo có thể xem gian chuông, khánh và các món nhỏ đặt bàn thờ; chọn món vừa kích thước, chất liệu bền.