Giỗ chạp thời nay: con cháu ở xa, nhà neo người, giữ nếp mà không nặng gánh
Trả lời ngắn: Giỗ chạp thời nay có thể giữ nhẹ nhàng: dời ngày giỗ sang dịp nghỉ gần nhất (thường làm sớm, không làm muộn), thu gọn mâm cỗ, chia việc rõ giữa anh chị em, người ở xa góp phần chi phí và gọi video vào giờ cúng, người ở nhà được ghi nhận. Ghi chép ngày giỗ, nếp nhà vào sổ hoặc điện thoại để thế hệ sau không quên.
Giỗ chạp hôm nay khác xưa ở đâu
Xưa cả họ sống quanh làng, ngày giỗ ai cũng về được. Nay con cháu ở thành phố, ở nước ngoài; nhà ở quê chỉ còn cha mẹ già hoặc một người con. Mâm cỗ tám bát tám đĩa trở thành gánh nặng cho người ở nhà.
Thay đổi cách làm không có nghĩa là mất nếp. Điều cốt lõi của giỗ là nhớ ông bà và gắn kết con cháu, vẫn giữ được bằng những cách mới.
Dời ngày giỗ hợp lý
Nhiều nhà chọn ngày nghỉ cuối tuần gần nhất trước ngày giỗ để con cháu về đông đủ. Nếp phổ biến là làm sớm hơn chứ không làm muộn. Đúng ngày chính, người ở nhà vẫn thắp hương báo.
Nên thống nhất ngày từ đầu năm, ghi lịch chung cho cả nhà.
Thu gọn mâm cỗ
Thay vì cỗ lớn, nhiều nhà chỉ làm một hai mâm cho người thân gần. Có thể đặt một phần món ở cửa hàng uy tín. Món người mất thích ăn vẫn nên giữ.
Không ai trách mâm cỗ nhỏ; người ta chỉ nhớ con cháu có về hay không.
Chia việc giữa anh chị em
| Người | Có thể đảm nhận |
|---|---|
| Người ở nhà | Lau dọn bàn thờ, đi chợ, nấu, chủ lễ |
| Người ở gần | Về sớm phụ nấu, dọn dẹp |
| Người ở xa | Góp chi phí, đặt hoa quả gửi về, gọi video |
| Cháu lớn | Mời khách, ghi sổ, chụp ảnh, trông em nhỏ |
Ghi lại cách chia và thay đổi mỗi năm cho công bằng.
Người ở nhà cần được ghi nhận
Người con ở nhà chăm cha mẹ, lo giỗ chạp thường chịu nhiều vất vả nhất. Anh chị em ở xa nên nói lời cảm ơn, góp phần chi phí xứng đáng, về phụ khi có thể. Đừng để người ở nhà cảm thấy mình chỉ "làm thay" cho người khác.
Sự ghi nhận này giữ tình anh em bền lâu hơn mọi mâm cỗ.
Kết nối qua điện thoại vào giờ cúng
Gọi video vào giờ cúng giúp người ở xa cùng thắp hương, cùng nghe khấn, nhìn mặt họ hàng. Nhiều gia đình ở nước ngoài đặt một bàn thờ nhỏ và thắp hương cùng lúc.
Điều này không thay được việc về quê, nhưng giúp người ở xa vẫn thấy mình thuộc về.
Giỗ khi nhà chỉ còn cha mẹ già
Cha mẹ già lo giỗ ông bà là việc rất mệt. Con cháu nên về trước một ngày, nhận phần nấu nướng. Nếu không về được, có thể đặt mâm cỗ làm sẵn giao tận nơi, nhờ hàng xóm, họ hàng gần phụ giúp.
Hỏi cha mẹ muốn làm thế nào, đừng tự quyết thay.
Gia đình ở nước ngoài giữ giỗ chạp
Gia đình định cư nước ngoài thường làm giỗ theo dương lịch cho tiện, vào cuối tuần. Bàn thờ nhỏ gọn, hương ít khói hoặc nến điện theo quy định phòng cháy nơi ở. Mâm cỗ làm theo nguyên liệu sẵn có.
Dạy con cháu ở nước ngoài về ngày giỗ, kể chuyện ông bà bằng tiếng Việt là cách giữ gốc quý giá.
Ghi chép ngày giỗ và nếp nhà
Nhiều nhà chỉ có cha mẹ nhớ ngày giỗ các cụ. Nên ghi lại: tên các cụ, ngày giỗ âm lịch, nếp cúng, món ăn quen, người cần mời. Lưu vào sổ và vào điện thoại, chia sẻ cho anh chị em.
Mỗi năm đổi ngày âm sang dương và nhắc lịch cho cả nhà.
Truyền nếp cho thế hệ trẻ
Người trẻ thường không thích những nghi thức nặng nề nhưng quý những câu chuyện thật. Kể cho con cháu nghe về ông bà, cho trẻ cùng bày mâm, cùng thắp hương. Giao cho người trẻ những việc hợp sức như làm danh sách khách, chụp ảnh, lập lịch giỗ trên điện thoại.
Khi người trẻ thấy mình có vai trò, họ sẽ giữ nếp lâu dài.
Bớt những gì không cần
Có những phần có thể bớt mà không mất ý nghĩa: vàng mã nhiều, cỗ bàn quá linh đình, mời khách quá rộng, rượu bia nhiều. Giữ những phần cốt lõi: hương, hoa, mâm cơm, con cháu sum họp, lời khấn tưởng nhớ.
Bớt đi để giữ được lâu, chứ không phải để bỏ.
Khi gia đình khác tôn giáo
Gia đình có người theo đạo khác vẫn có thể cùng tưởng nhớ ông bà theo cách của mình: người thắp hương, người cầu nguyện. Ngồi chung mâm cơm sau lễ là điểm chung để gắn kết.
Tôn trọng niềm tin của nhau là điều kiện để giỗ chạp còn là dịp vui.
Giữ an toàn khi nhà vắng người
Nhà neo người, sau khi thắp hương ngày giỗ hay rằm, mùng một, nên chờ hương tàn hoặc dùng đèn điện, không để hương nến cháy khi ra khỏi nhà. Kiểm tra bếp gas sau khi nấu cỗ.
Người già ở một mình nên có điện thoại liên lạc dễ dàng với con cháu.
Gánh nặng tài chính: bàn thẳng
Chi phí giỗ chạp cả năm (giỗ cha mẹ, ông bà, Tết, rằm) cộng lại không nhỏ với người ở nhà. Anh chị em nên bàn thẳng một quỹ chung hằng năm, mỗi người góp theo khả năng, người ở nhà chi tiêu và báo lại.
Minh bạch giúp không ai phải ngại.
Lịch giỗ cả năm trên một trang giấy
Một trang giấy ghi đủ các ngày giỗ trong năm, kèm ngày Tết, rằm tháng Giêng, Thanh minh, rằm tháng Bảy, ông Công ông Táo, giúp cả nhà nhìn trước công việc. Mỗi dịp ghi rõ: ai chủ lễ, ai về, làm ở đâu, mâm cỗ thế nào. Dán ở bếp hoặc gửi vào nhóm gia đình.
Đầu mỗi năm âm lịch, cập nhật lại ngày dương tương ứng. Việc này chỉ mất mười lăm phút nhưng tránh được rất nhiều cảnh quên giỗ, trùng lịch, trách móc nhau.
Giỗ chạp và chuyện ăn uống, rượu bia
Ngày giỗ là dịp họ hàng gặp nhau, rượu bia dễ quá chén. Gia chủ có thể chuẩn bị nước ngọt, trà, giới hạn rượu, nhắc khéo người phải lái xe. Ai uống rồi thì nghỉ lại hoặc gọi xe về. Giữ an toàn cho khách cũng là giữ trọn ngày giỗ.
Không ép rượu người lớn tuổi, người có bệnh nền, phụ nữ mang thai. Một ngày giỗ vui là ngày ai cũng về nhà bình an.
Bàn thờ gọn cho căn hộ nhỏ
Nhiều gia đình trẻ ở căn hộ không có phòng thờ riêng. Bàn thờ treo tường hoặc kệ thờ nhỏ đặt ở nơi trang trọng, cao hơn tầm mắt, không đối diện nhà vệ sinh, không ngay dưới điều hoà thổi thẳng là lựa chọn phổ biến. Đồ thờ chỉ cần bát hương, đôi đèn điện, lọ hoa, chén nước và ảnh.
Bàn thờ gọn giúp việc lau dọn nhẹ nhàng, người trẻ dễ duy trì thói quen thắp hương ngày rằm, mùng một và ngày giỗ.
Giữ nếp bằng tấm lòng
Cuối cùng, giỗ chạp là để nhớ người đã khuất và thương người đang sống. Một mâm cơm giản dị, đủ mặt con cháu, câu chuyện về ông bà được kể lại, đã là một đám giỗ trọn vẹn.
Nếu muốn sắm một vật nhỏ cho bàn thờ gọn gàng ở căn hộ, có thể tham khảo các vật phẩm nhỏ trang nghiêm, chọn món vừa không gian, không cần nhiều.