Cúng thất, lễ 49 ngày và lễ 100 ngày: ý nghĩa, cách tính ngày và chuẩn bị cho gọn
Trả lời ngắn: Cúng thất là cúng theo từng tuần bảy ngày sau khi người thân mất, tổng cộng bảy tuần; tuần cuối là lễ chung thất, tức lễ 49 ngày. Sau đó có lễ 100 ngày, còn gọi là tốt khốc, nghĩa là thôi khóc. Phần lớn gia đình tính ngày từ ngày mất (tính cả ngày mất là ngày thứ nhất), nhưng có nơi tính từ ngày an táng; nên thống nhất trong nhà từ đầu để không lệch.
Cúng thất từ đâu mà có
Tục cúng thất gắn với quan niệm Phật giáo về thân trung ấm: trong 49 ngày sau khi mất, thần thức người mất còn chờ tái sinh, mỗi bảy ngày là một chặng. Người thân cúng và làm việc thiện để hồi hướng công đức, mong người mất được nhẹ nhàng.
Người Việt tiếp nhận tục này và hoà với nếp thờ cúng tổ tiên. Vì thế nhà không theo đạo Phật vẫn cúng 49 ngày như một mốc tưởng nhớ. Gia đình Công giáo có lễ cầu hồn theo nghi thức riêng.
Bảy tuần thất gồm những tuần nào
- Nhất thất: ngày thứ 7
- Nhị thất: ngày thứ 14
- Tam thất: ngày thứ 21
- Tứ thất: ngày thứ 28
- Ngũ thất: ngày thứ 35
- Lục thất: ngày thứ 42
- Thất thất (chung thất): ngày thứ 49
Nhiều gia đình chỉ cúng lớn tuần đầu, tuần cuối (49 ngày), còn các tuần giữa thắp hương, cúng cơm đơn giản. Đó là cách làm phổ biến và không ai trách.
Cách tính ngày cho đúng, tránh lệch một ngày
Cách hay gặp nhất: lấy ngày mất là ngày thứ nhất, cộng thêm 48 ngày là ra ngày 49. Ví dụ người mất ngày mùng 1 thì ngày thứ 49 là ngày 49 tính từ mùng 1 (tức cách 48 ngày). Có người tính ngày mất là ngày 0, ra muộn hơn một ngày.
Người mất sau 23 giờ có nhà tính sang ngày hôm sau theo giờ Tý; nhà khác vẫn lấy ngày dương trên giấy báo tử. Các thầy lễ cũng không thống nhất. Cách tốt nhất là hỏi nhà chùa hoặc người chủ lễ ngay từ đầu rồi ghi lịch cúng cả bảy tuần lên một tờ giấy dán ở bàn thờ.
Lễ 49 ngày làm ở nhà hay ở chùa
Nhiều gia đình thỉnh nhà chùa tụng kinh cầu siêu tại chùa hoặc mời quý thầy về nhà. Lễ ở chùa gọn hơn, không phải lo bếp núc nhiều, nhưng cần đăng ký trước. Lễ ở nhà thì mời họ hàng gần, có mâm cơm sau lễ.
Công đức cho chùa là tự nguyện. Nên hỏi rõ nhà chùa cần gia đình chuẩn bị những gì để tránh mua thừa.
Mâm cúng lễ 49 ngày
Nhà theo đạo Phật thường dâng mâm chay: xôi, chè, các món đậu phụ, rau củ, trái cây, hoa sen hoặc hoa cúc trắng. Nhà không ăn chay có thể làm mâm cơm như ngày giỗ. Ngoài ra có hương, đèn, nước, trà.
Không cần mâm quá lớn. Ý nghĩa của lễ nằm ở việc cả nhà cùng tưởng nhớ, và ở những việc thiện làm thay người mất: giúp người khó khăn, góp vào việc chung.
Lễ 100 ngày: tốt khốc nghĩa là gì
Tốt khốc nghĩa là thôi khóc. Sau 100 ngày, gia đình không còn khóc mỗi bữa cúng cơm, không cúng cơm hằng ngày nữa mà chỉ cúng vào rằm, mùng một và các dịp. Đây là mốc chuyển từ những ngày tang nặng nề sang nếp thương nhớ lâu dài.
Lễ 100 ngày thường làm tại nhà, có mâm cơm mời họ hàng gần. Nhiều nhà ra mộ thắp hương trong dịp này.
Tính ngày 100 thế nào
Tương tự lễ 49 ngày, phần lớn nhà tính ngày mất là ngày thứ nhất. Một số nơi tính từ ngày an táng. Người lớn trong họ hay nhắc: lễ có thể làm sớm hơn một hai ngày nếu ngày chính rơi vào lúc con cháu không về được, nhưng không nên làm muộn.
Đây là quan niệm dân gian, mỗi nhà một nếp; điều quan trọng là cả nhà thống nhất.
Trong 49 ngày, gia đình thường giữ những gì
Bàn thờ người mới mất được đặt riêng, giữ hương đèn sạch sẽ. Nhiều nhà mỗi bữa vẫn đặt một bát cơm, đôi đũa. Có nhà mời người thân đến tụng kinh buổi tối.
Không cần thắp hương liên tục suốt ngày đêm. Nên dùng đèn điện thay nến để an toàn, nhất là khi trong nhà có trẻ nhỏ và đi vắng.
Gia đình ở xa: cúng thất thế nào cho trọn
Con cháu ở thành phố khác hay nước ngoài không thể về đủ bảy tuần. Có thể thống nhất: người ở nhà cúng, người ở xa thắp hương tại nơi mình ở cùng giờ, gọi video vào lúc lễ. Nhiều nhà chùa nhận cầu siêu theo đăng ký, gia đình gửi tên tuổi người mất và về dự lễ 49 ngày.
Giữ liên lạc với nhau, chia việc rõ ràng sẽ giúp tránh trách móc nhau sau này.
Làm việc thiện hồi hướng thay cho mâm lớn
Thay vì mâm cỗ nhiều món, nhiều gia đình chọn góp tiền vào quỹ học bổng, ủng hộ bệnh viện, phát cơm cho người khó khăn, đứng tên người mất. Đây là cách giữ tinh thần của lễ cầu siêu mà lại giúp được người sống.
Nên chọn nơi minh bạch, có ghi nhận rõ ràng. Tránh những lời mời "cúng càng nhiều người mất càng nhẹ" kèm số tiền lớn.
Tỉnh táo trước những lời doạ dẫm quanh lễ cầu siêu
Lúc gia đình đang buồn là lúc dễ bị dắt vào những dịch vụ đắt tiền: "người mất còn vướng, phải giải oan", "phải làm lễ lớn mới siêu thoát". Không có nghi lễ chân chính nào đòi gia đình trả giá theo kiểu doạ nạt như vậy.
Nếu nghi ngờ, nên hỏi nhà chùa quen, hỏi người lớn trong họ, và từ chối thẳng khi bị ép.
Ghi chép lại để làm giỗ đầu cho đúng
Trong những ngày này nên ghi lại: ngày giờ mất (cả âm lịch và dương lịch), ngày an táng, ngày 49, ngày 100, tên tuổi người mất theo cách nhà chùa ghi sớ. Những thông tin này cần cho giỗ đầu, giỗ hết và cả việc làm gia phả sau này.
Đặt sổ ghi chép ở chỗ dễ thấy trong nhà để ai cũng tra được.
Lời khấn trong lễ 49 ngày và 100 ngày
Lời khấn trong hai lễ này thường theo khuôn chung: xưng tên tuổi, địa chỉ của người đứng lễ; nêu ngày tháng; nói rõ hôm nay là lễ chung thất hoặc tốt khốc của ai, mất ngày nào; mời người mất về hưởng lễ; mong người mất được an lành và phù hộ con cháu. Người không quen khấn có thể khấn nôm bằng lời của mình, nói chậm, rõ, thành tâm.
Nhiều nhà nhờ quý thầy đọc sớ khi làm lễ ở chùa. Nếu tự khấn ở nhà, nên viết sẵn ra giấy những thông tin cần điền để không lúng túng giữa chừng. Các bài văn khấn chi tiết có thể tham khảo ở những sách văn khấn phổ thông; câu chữ mỗi bản hơi khác nhau, điều đó không quan trọng bằng lòng thành.
Sức khoẻ của người chịu tang trong 100 ngày đầu
Một trăm ngày đầu thường là giai đoạn người thân mệt mỏi nhất: mất ngủ, ăn kém, dễ ốm, nhất là người bạn đời của người mất. Trong nếp cũ, con cháu thay nhau về ở cùng, nấu ăn, trò chuyện; đó là phần nghĩa lý sâu xa của những lễ cúng liên tiếp, để không ai phải ở một mình với nỗi buồn.
Nếu người thân buồn bã kéo dài, bỏ ăn, không muốn gặp ai, hay có ý nghĩ tiêu cực, nên đưa họ đi khám bác sĩ hoặc gặp chuyên gia tâm lý. Đau buồn là bình thường, nhưng không nên để người thân chịu đựng một mình.
Chuẩn bị đồ thờ cho bàn thờ người mới mất
Bàn thờ tạm cho người mới mất nên gọn: bát hương, ảnh, đôi đèn điện, lọ hoa, chén nước. Khi chọn đồ, nên chọn món chân vững, dễ lau, đặt xa rèm cửa. Ai muốn xem thêm vật phẩm trang nghiêm đặt cạnh bàn thờ có thể tham khảo gian hồ lô và vật phẩm bình an, chọn ít mà hợp chỗ.