Hỏa táng hay địa táng: phong tục, cách nghĩ hôm nay và những việc sau hỏa táng

Trả lời ngắn: Địa táng (chôn cất) là cách truyền thống phổ biến của người Việt, gắn với quan niệm "mồ yên mả đẹp" và lễ cải táng sau vài năm. Hỏa táng có từ lâu trong Phật giáo và ngày càng được nhiều gia đình chọn vì tiết kiệm đất, gọn gàng, hợp với đời sống đô thị. Không cách nào "đúng" hơn; điều quan trọng là tôn trọng mong muốn của người mất và sự đồng thuận trong gia đình. Sau hỏa táng, tro cốt thường được gửi ở chùa, đặt ở nghĩa trang hoặc đưa về thờ tại nhà.

Địa táng: nếp truyền thống lâu đời

Với người Việt xưa, chôn cất là cách "trả về đất", và phần mộ là nơi con cháu tìm về tưởng nhớ. Mộ phần được chăm sóc qua các dịp Thanh minh, giỗ chạp. Ở nhiều vùng, sau ba năm có lễ cải táng, bốc mộ chuyển sang tiểu sành, đặt vào mộ kiên cố.

Quan niệm phong thủy âm trạch cũng gắn với địa táng: chọn đất, chọn hướng mộ. Tuy nhiên, ngày nay ở nghĩa trang quy hoạch, vị trí và hướng mộ thường do ban quản lý sắp xếp.

Hỏa táng: không phải chuyện mới

Hỏa táng có trong truyền thống Phật giáo từ lâu, các vị cao tăng thường được trà tỳ. Ở đô thị Việt Nam, hỏa táng phổ biến dần từ cuối thế kỷ trước và nay chiếm phần đáng kể ở các thành phố lớn. Nhà nước khuyến khích hình thức hỏa táng để tiết kiệm đất; chi tiết chính sách hỗ trợ thay đổi theo địa phương.

Nhiều người cao tuổi hôm nay chủ động dặn con cháu cho mình hỏa táng, vì không muốn con cháu vất vả lo cải táng và giữ mộ phần ở nơi xa.

So sánh nhanh hai cách

Chi phí cụ thể mỗi nơi một khác, nên hỏi trực tiếp nghĩa trang, đài hoả táng và nhà tang lễ.

Lắng nghe mong muốn của người mất

Điều quan trọng nhất là ý nguyện của người mất. Nếu lúc sống họ đã nói rõ muốn được chôn ở quê, cạnh ông bà, hay muốn hỏa táng gửi chùa, con cháu nên tôn trọng. Nhiều gia đình xảy ra mâu thuẫn vì người mất không dặn trước.

Vì vậy, khi cha mẹ còn khoẻ, một cuộc nói chuyện nhẹ nhàng về chuyện này không phải điều xui xẻo, mà là cách giúp con cháu sau này khỏi khó xử.

Khi gia đình chưa đồng thuận

Thường có người lớn tuổi trong họ muốn chôn cất theo nếp cũ, con cháu ở thành phố muốn hỏa táng cho gọn. Nên ngồi lại, nói rõ lý do của mỗi bên: đất đai, khả năng chăm sóc mộ, ý nguyện người mất, chi phí. Có gia đình chọn hỏa táng rồi đưa tro cốt về an táng trong khu mộ họ ở quê, vừa gọn vừa giữ được nếp.

Người chủ trì là con trưởng hoặc người được cả nhà tin cậy nên tổng hợp ý kiến và quyết định, tránh để kéo dài khi thi hài đang chờ.

Nghi lễ tại đài hoả táng

Ở đài hoả táng, gia đình thường làm lễ tiễn biệt ngắn tại phòng chờ: thắp hương, khấn, nhìn mặt người mất lần cuối. Sau khi thi hài được đưa vào lò, gia đình chờ vài giờ để nhận tro cốt hoặc hẹn quay lại hôm sau. Quy trình cụ thể do từng đài hoả táng hướng dẫn.

Nên chuẩn bị sẵn hũ (bình) đựng tro cốt và khăn phủ, hoặc mua tại chỗ. Người nhận tro cốt thường là con trưởng hoặc cháu đích tôn.

Gửi tro cốt ở chùa

Nhiều chùa có tháp hoặc nhà lưu tro cốt, nhận gửi theo đăng ký. Tro cốt được đặt trong ô có ảnh, tên tuổi, được nhà chùa tụng kinh vào các ngày lễ. Gia đình có thể đến thắp hương bất cứ lúc nào trong giờ chùa mở cửa.

Nên hỏi kỹ về công đức, thời hạn gửi, quy định thăm viếng. Gửi tro cốt ở chùa là tự nguyện; không nên vì lời mời "chỗ đẹp, phúc dày" mà phải trả khoản tiền vượt sức.

Đặt tro cốt ở nghĩa trang hoặc thờ tại nhà

Nghĩa trang hiện đại thường có khu dành cho mộ tro cốt nhỏ gọn hoặc tường lưu tro. Một số gia đình đưa tro cốt về an táng trong khu mộ họ. Có gia đình thờ tro cốt ngay tại nhà trong thời gian đầu rồi mới gửi đi.

Thờ tro cốt tại nhà là lựa chọn riêng; cần nơi trang nghiêm, khô ráo, cao, xa tầm với trẻ nhỏ. Rải tro cốt xuống sông biển là việc một số gia đình làm theo ý nguyện người mất, nhưng nên hỏi quy định của địa phương về môi trường trước.

Hỏa táng có ảnh hưởng tới giỗ chạp không

Không. Giỗ đầu, giỗ hết, giỗ hằng năm vẫn làm như bình thường. Bàn thờ tại nhà vẫn có ảnh, bát hương. Ngày Thanh minh, con cháu đến nơi gửi tro cốt thắp hương thay cho tảo mộ.

Điều khác là không có lễ cải táng, gia đình đỡ một mối lo lớn về sau.

Những quan niệm cần hiểu cho đúng

Có người lo "hỏa táng thì người mất bị nóng, không siêu thoát". Đây là quan niệm dân gian, không có cơ sở trong giáo lý Phật giáo; trái lại, Phật giáo coi thân xác là tạm bợ. Có người sợ "không có mộ thì con cháu không biết đâu mà về"; thực tế, ô tro cốt ở chùa hay nghĩa trang vẫn là nơi tưởng nhớ.

Mỗi gia đình có niềm tin riêng. Hiểu rõ để chọn bằng lòng, không phải vì sợ.

Thủ tục cần chuẩn bị

Dù chọn cách nào, gia đình cần giấy báo tử, đăng ký khai tử theo quy định, và các giấy tờ mà nghĩa trang hoặc đài hoả táng yêu cầu. Thủ tục cụ thể thay đổi theo thời gian và từng địa phương, nên hỏi tổ dân phố, bệnh viện hoặc nhà tang lễ, những nơi thường hướng dẫn rất rõ.

Hũ tro cốt: chọn chất liệu và kích cỡ

Hũ đựng tro cốt thường bằng gốm sứ, đá hoặc gỗ. Gốm sứ phổ biến, giá vừa phải, dễ ghi tên và dán ảnh. Đá bền, nặng, hợp với việc đặt lâu dài ở nghĩa trang. Gỗ ấm áp nhưng cần nơi khô ráo để không ẩm mốc. Kích cỡ nên hỏi trước nơi gửi, vì ô lưu tro ở chùa hay tường lưu tro ở nghĩa trang có kích thước cố định.

Nắp hũ cần khít, có thể quấn băng keo bên trong để kín. Ghi rõ họ tên, năm sinh, năm mất bên ngoài để sau này con cháu không nhầm lẫn.

Chăm sóc nơi gửi tro cốt qua năm tháng

Nơi gửi tro cốt cũng cần được thăm nom: lau ảnh, thay hoa, kiểm tra nắp hũ và giấy tờ gửi. Nhiều chùa có lễ cầu siêu chung vào rằm tháng Bảy, gia đình nên đăng ký và đến dự. Nên giữ biên nhận gửi tro cốt cùng giấy tờ quan trọng của gia đình, ghi lại số ô, khu, tầng để con cháu sau này tìm được dễ dàng.

Nếu chuyển nhà đi nơi khác, có thể xin chuyển tro cốt theo; nên hỏi nhà chùa về thủ tục và làm lễ trước khi chuyển.

Chuẩn bị một góc tưởng niệm trang nghiêm

Dù tro cốt được gửi ở đâu, bàn thờ tại nhà vẫn là nơi cả nhà thắp hương hằng ngày. Một góc thờ gọn gàng, đồ thờ ít mà chỉn chu giúp không gian trang nghiêm, dễ giữ sạch. Ai muốn tham khảo các món đặt cạnh bàn thờ có thể xem gian tượng Phật và đồ thờ rồi chọn theo khoảng trống nhà mình.

Câu hỏi thường gặp