Lễ Vu Lan báo hiếu rằm tháng Bảy: tích Mục Kiền Liên, nghi thức bông hồng cài áo và cách báo hiếu thiết thực
Trả lời ngắn: Vu Lan là lễ báo hiếu của Phật giáo, tổ chức vào khoảng rằm tháng Bảy âm lịch. Lễ gắn với tích Bồ Tát Mục Kiền Liên cứu mẹ thoát khổ. Ở Việt Nam, mùa Vu Lan có nghi thức bông hồng cài áo: hồng đỏ cho người còn mẹ, hồng trắng cho người đã mất mẹ. Ý nghĩa sâu xa nhất là nhắc con cháu báo hiếu bằng việc làm cụ thể khi cha mẹ còn sống.
Tích Mục Kiền Liên cứu mẹ
Theo kinh Vu Lan Bồn được lưu truyền, Mục Kiền Liên là một trong mười đại đệ tử của Đức Phật, nổi tiếng có thần thông. Khi đắc đạo, ông dùng thần thông tìm mẹ và thấy bà phải chịu khổ trong cảnh đói khát vì những việc làm sai trái lúc sinh thời.
Ông mang bát cơm dâng mẹ, nhưng cơm vừa đưa lên miệng đã hóa thành lửa. Đau lòng, ông về bạch Phật. Đức Phật dạy rằng sức một người không đủ, phải nhờ công đức của chư tăng sau mùa an cư. Ngày rằm tháng Bảy, Mục Kiền Liên sắm lễ cúng dường chư tăng, nhờ đó mẹ ông được thoát khổ.
Từ tích này, rằm tháng Bảy trở thành mùa báo hiếu, nhắc người con nhớ công ơn sinh thành và cầu nguyện cho cha mẹ hiện tiền cũng như đã khuất.
Chữ "Vu Lan" nghĩa là gì
"Vu Lan Bồn" là phiên âm từ tiếng Phạn, thường được giải thích là "cứu người bị treo ngược", tức giải thoát khỏi nỗi khổ cùng cực. Các học giả có nhiều cách giải nghĩa khác nhau, nhưng ý chung là cứu khổ.
Trong đời sống người Việt, chữ Vu Lan đã gắn chặt với hai chữ báo hiếu. Nói "mùa Vu Lan" là ai cũng hiểu đó là mùa nhớ ơn cha mẹ.
Nghi thức bông hồng cài áo
Nghi thức bông hồng cài áo bắt nguồn từ bài viết "Bông hồng cài áo" của Thiền sư Thích Nhất Hạnh. Trong lễ Vu Lan ở chùa, mỗi người được cài một bông hồng: màu đỏ nếu mẹ còn, màu trắng nếu mẹ đã mất.
Hình ảnh ấy giản dị mà xúc động. Người cài hoa đỏ được nhắc rằng mình còn may mắn có mẹ, hãy về thăm, nói lời yêu thương. Người cài hoa trắng nhớ tới mẹ, giữ lấy những điều mẹ dạy.
Ngày nay có nơi cài thêm màu hồng nhạt cho người còn cha hoặc mẹ, hay cho cả người con đang xa. Quan trọng là tấm lòng, không phải màu hoa đúng quy cách tuyệt đối.
Vu Lan khác xá tội vong nhân thế nào
Rằm tháng Bảy có hai lớp nghĩa đan vào nhau. Lớp thứ nhất là Vu Lan báo hiếu, nguồn gốc Phật giáo, hướng về cha mẹ, tổ tiên. Lớp thứ hai là xá tội vong nhân, quan niệm dân gian về ngày "mở cửa ngục", cúng thí thực cho các vong linh không nơi nương tựa.
Vì hai lễ trùng thời điểm, nhiều người lẫn lộn. Có thể hiểu gọn: Vu Lan là đạo hiếu, cúng chúng sinh là lòng từ bi với người khuất mặt. Cả hai đều có giá trị riêng, không mâu thuẫn nhau.
Đi chùa mùa Vu Lan
Các chùa thường tổ chức lễ Vu Lan trong khoảng đầu đến cuối tháng Bảy âm lịch, nặng nhất là quanh ngày rằm. Chương trình gồm tụng kinh Vu Lan, thuyết giảng về đạo hiếu, cài hoa hồng và cầu siêu, cầu an.
Khi đi lễ, nên mặc trang phục kín đáo, mang lễ chay, giữ yên lặng khi nghe giảng. Nếu đưa cha mẹ già đi cùng, chọn chỗ ngồi gần lối ra, mang theo nước uống và quạt vì tháng Bảy thường oi bức.
Nhiều chùa có hoạt động thiện nguyện mùa Vu Lan như nấu cơm chay, quyên góp cho người nghèo. Tham gia những việc này là cách báo hiếu rất đúng tinh thần.
Báo hiếu không chỉ trong một ngày lễ
Kinh điển Phật giáo nhắc nhiều về công ơn cha mẹ, nhưng cũng nhấn mạnh báo hiếu bằng việc làm. Một bữa cơm cùng cha mẹ, một cuộc gọi hỏi thăm, một lần đưa bố mẹ đi khám sức khỏe đều quý hơn mâm cỗ lớn.
Với cha mẹ đã già, những việc thiết thực gồm: lắp tay vịn trong nhà tắm, bố trí đèn đêm, kiểm tra thuốc men, cùng cha mẹ lập kế hoạch tài chính tuổi già. Đó là cách "báo hiếu" cụ thể và lâu dài.
Gợi ý những việc báo hiếu thiết thực trong mùa Vu Lan
- Đặt lịch khám sức khỏe tổng quát cho cha mẹ.
- Dành một ngày nghỉ về quê hoặc đưa cha mẹ đi chơi nơi cha mẹ thích.
- Ghi lại câu chuyện đời cha mẹ, lưu ảnh cũ, làm cuốn album gia đình.
- Học một món ăn mẹ hay nấu, nấu lại cho cả nhà.
- Với cha mẹ đã khuất: làm việc thiện nhân danh cha mẹ, chăm sóc mộ phần, giữ nếp thờ cúng.
Những việc này không tốn kém, lại để lại kỷ niệm lâu bền cho cả gia đình.
Cúng Vu Lan tại nhà
Nhiều gia đình cúng gia tiên dịp rằm tháng Bảy với mâm cơm chay hoặc mặn, hương hoa, hoa quả. Thời gian thường từ mùng 1 đến rằm, phổ biến nhất là ngày 14 hoặc 15.
Lời khấn có thể theo văn khấn cổ truyền hoặc khấn nôm bằng lời của mình, mời ông bà, cha mẹ về hưởng lễ. Sau khi cúng, cả nhà cùng dùng bữa, kể chuyện về người đã khuất.
Vu Lan ở người Việt xa quê
Ở nước ngoài, nhiều chùa Việt vẫn tổ chức lễ Vu Lan vào cuối tuần gần rằm tháng Bảy để bà con đi được. Đây cũng là dịp gặp gỡ cộng đồng, cho trẻ em hiểu về đạo hiếu của người Việt.
Nếu không đi chùa được, một cuộc gọi video với cha mẹ ở quê, gửi một món quà nhỏ, hay đơn giản là nói một lời cảm ơn cũng giữ trọn tinh thần Vu Lan.
Những điều nên tránh mùa Vu Lan
Tránh biến mùa báo hiếu thành dịp phô trương: mâm cúng quá lớn, đốt vàng mã quá nhiều, chi tiêu vượt sức. Phật giáo không khuyến khích đốt vàng mã; nếu gia đình vẫn giữ tục, nên đốt ít, ở nơi an toàn.
Cũng nên cảnh giác với các lời mời "cầu siêu đặc biệt" thu phí cao, hứa hẹn kết quả cho người đã khuất. Công đức ở chùa luôn tùy tâm.
Kể cho trẻ nghe về Vu Lan
Trẻ nhỏ dễ cảm nhận qua câu chuyện. Kể tích Mục Kiền Liên bằng lời đơn giản, rồi hỏi con muốn làm gì để mẹ, bà vui. Con có thể vẽ một bức tranh, làm một tấm thiệp, hay giúp mẹ một việc nhà.
Khi được cài bông hồng ở chùa, trẻ sẽ nhớ lâu hơn nếu được giải thích ý nghĩa màu hoa một cách nhẹ nhàng, không gây buồn.
Báo hiếu với cha mẹ ở xa, cha mẹ già yếu
Nhiều người con đi làm xa, chỉ về thăm được vài lần mỗi năm. Mùa Vu Lan là dịp tốt để thiết lập một nếp nhỏ: gọi điện vào một giờ cố định mỗi tuần, nhờ người thân ở gần ghé thăm, cài đặt cho cha mẹ cách gọi video đơn giản.
Với cha mẹ già yếu hay bệnh lâu năm, báo hiếu còn là chia sẻ việc chăm sóc với anh chị em, tìm hiểu cách chăm người bệnh tại nhà, và giữ sức khỏe cho chính mình để chăm cha mẹ được lâu dài.
Một món quà nhỏ cho cha mẹ mùa Vu Lan
Nhiều người con chọn tặng cha mẹ một món mang ý bình an để giữ bên mình. Có thể xem các mẫu vòng tay với kích cỡ vừa cổ tay người lớn tuổi, chất liệu nhẹ, dây chắc để đeo hằng ngày không vướng.