Rằm tháng Bảy xá tội vong nhân: tục cúng chúng sinh, "giật cô hồn" và cách giữ lễ cho văn minh, an toàn
Trả lời ngắn: Xá tội vong nhân là quan niệm dân gian cho rằng rằm tháng Bảy là ngày các vong linh được tha tội, cửa ngục mở. Người Việt cúng chúng sinh ngoài sân hay trước cửa với cháo loãng, gạo muối, bánh kẹo, mía, ngô luộc để thí thực cho những vong linh không ai thờ cúng. Đây là biểu hiện của lòng từ bi; giữ lễ gọn, sạch sẽ và an toàn là đủ ý.
Xá tội vong nhân nghĩa là gì
"Xá tội" là tha tội, "vong nhân" là người đã mất. Theo quan niệm dân gian chịu ảnh hưởng của Đạo giáo và Phật giáo, rằm tháng Bảy (Tết Trung nguyên) là ngày Địa quan xá tội, các vong linh được tạm thời ra khỏi chốn ngục tối.
Từ đó có tục cúng thí thực: người sống bày lễ để những vong linh lang thang, không người thờ cúng có bữa ăn. Đây là cách người Việt thể hiện lòng thương xót với cả những người không quen biết.
Cần phân biệt với lễ Vu Lan cùng thời điểm. Vu Lan hướng về cha mẹ, tổ tiên; cúng chúng sinh hướng về những vong linh cô độc.
Vì sao gọi là tháng cô hồn
Tháng Bảy âm lịch được dân gian gọi là tháng cô hồn. Từ quan niệm cửa ngục mở, nhiều người kiêng làm việc lớn trong tháng này như cưới hỏi, mua nhà, khai trương.
Thực ra đây là một quan niệm, không phải quy định. Tháng Bảy cũng là mùa mưa bão ở nhiều nơi, việc cẩn trọng hơn trong đi lại, xây dựng có phần hợp lý. Nhưng nếu đã có kế hoạch tốt, không nhất thiết phải hoãn mọi việc chỉ vì tên gọi tháng cô hồn.
Lễ vật cúng chúng sinh thường có gì
- Cháo trắng loãng: theo quan niệm, vong linh đói lâu ngày ăn cháo cho dễ.
- Gạo, muối: rải hoặc để đĩa, mang ý chia sẻ cái ăn căn bản.
- Bánh kẹo, bỏng ngô, khoai, sắn, ngô luộc, mía cắt khúc.
- Nước sạch, hương, nến; có nhà thêm quần áo giấy, tiền vàng mã.
Mâm cúng chúng sinh không cần cầu kỳ. Một mâm nhỏ, sạch sẽ, đặt ngoài sân hoặc trước cửa là đủ.
Cúng ngoài trời vào lúc nào
Lễ cúng chúng sinh thường làm vào buổi chiều hoặc chập tối, sau khi đã cúng gia tiên trong nhà. Quan niệm là cúng ngoài trời để không mời vong linh vào nhà.
Thời gian phổ biến từ mùng 2 đến rằm tháng Bảy. Với người buôn bán, nhiều nơi cúng cô hồn mùng 2 và 16 hằng tháng, đến tháng Bảy làm trang trọng hơn.
Ở căn hộ chung cư, có thể đặt mâm gọn ở sảnh chung nếu ban quản lý cho phép, hoặc làm tượng trưng ở cửa căn hộ, không thắp hương ở hành lang kín.
Tục giật cô hồn ở miền Nam
Ở nhiều nơi miền Nam, sau khi cúng chúng sinh xong, gia chủ để người qua đường, trẻ con trong xóm "giật" lễ vật. Ý nghĩa ban đầu là chia sẻ, để đồ cúng không bị bỏ phí, ai lấy được cũng coi như có lộc.
Những năm gần đây, có nơi giật cô hồn trở nên chen lấn, xô đẩy, thậm chí gây thương tích, ảnh hưởng giao thông. Nhiều gia đình và cửa hàng đã chuyển sang phát quà tận tay cho trẻ em, người lao động nghèo theo hàng lối.
Nếu muốn giữ tục, nên đặt mâm ở nơi rộng, không sát lòng đường, có người đứng nhắc mọi người xếp hàng, không ném tiền xu hay đồ vật về phía đám đông.
Chuyện đốt vàng mã và an toàn cháy nổ
Dịp rằm tháng Bảy lượng vàng mã đốt tăng vọt. Đốt ở hè phố, ban công, sát dây điện hay mái tôn rất dễ gây cháy. Mỗi năm đều có những vụ cháy nhà bắt đầu từ việc hóa vàng.
Nếu gia đình vẫn giữ tục, đốt ít, dùng thùng kim loại có nắp lưới, đặt nơi thoáng, xa vật dễ cháy, có người trông đến khi lửa tắt hẳn và có sẵn xô nước. Ở chung cư, tuân thủ nơi đốt tập trung của tòa nhà, không đốt ở ban công hay hành lang.
Nhiều chùa khuyên giảm hoặc bỏ đốt vàng mã, dùng số tiền đó làm từ thiện. Đây là cách giữ lòng từ bi mà không gây ô nhiễm, cháy nổ.
Những lời kiêng tháng cô hồn nên hiểu thế nào
- Kiêng đi đêm, kiêng tắm sông: có lý về an toàn, vì mùa mưa bão, nước sông chảy xiết.
- Kiêng nhặt tiền rơi ngoài đường: một lời nhắc không tham của rơi.
- Kiêng phơi quần áo ban đêm: tháng mưa nhiều, phơi đêm khó khô.
- Kiêng làm việc lớn: là quan niệm, cân nhắc theo hoàn cảnh thực tế.
Nhiều lời kiêng có gốc từ kinh nghiệm sống, nhưng cũng có lời chỉ khiến người ta sợ hãi vô cớ. Giữ cái có lợi, bỏ qua nỗi sợ không cần thiết.
Cúng chúng sinh với lòng từ bi
Theo tinh thần Phật giáo, cúng thí thực là việc của lòng từ bi, không phải để "mua chuộc" vong linh hay tránh bị quấy phá. Hiểu như vậy, mâm cúng nhỏ mà thành tâm còn quý hơn mâm lớn vì sợ hãi.
Ngày nay, nhiều người còn mở rộng ý nghĩa này: nấu cháo phát cho người vô gia cư, góp gạo cho bếp ăn từ thiện trong tháng Bảy. Đó là cách "cúng chúng sinh" cho người đang sống.
Rằm tháng Bảy ở chùa: lễ cầu siêu và thí thực
Nhiều chùa tổ chức lễ trai đàn chẩn tế, cầu siêu cho các vong linh, kết hợp với Vu Lan. Phật tử có thể ghi tên người thân đã mất để cầu siêu, công đức tùy tâm.
Tham dự những buổi lễ này, người đi lễ nên giữ yên lặng, đi theo hướng dẫn của nhà chùa, không tự ý rải gạo muối trong khuôn viên.
Ba miền giữ rằm tháng Bảy khác nhau
Miền Bắc chú trọng cúng gia tiên và cúng chúng sinh ngoài sân vào chiều rằm. Miền Trung có lệ cúng xóm, cúng ở miếu, đình. Miền Nam phổ biến cúng cô hồn ở cửa hàng, công ty với mâm lớn và tục giật cô hồn.
Dù khác nhau về quy mô, cả ba miền đều chung ý thương xót những phận người không ai thờ cúng.
Dọn dẹp và xử lý đồ cúng sau lễ
Sau khi cúng, đồ ăn để ngoài trời lâu không nên mang vào ăn, nhất là cháo, đồ mặn. Gạo muối có thể rải cho chim, cá; bánh kẹo đóng gói chia cho trẻ em.
Dọn sạch tàn hương, giấy vàng mã, không để rác ở lề đường. Giữ phong tục cũng là giữ đường phố sạch đẹp.
Cúng cô hồn ở cửa hàng, công ty
Người buôn bán thường cúng cô hồn đều đặn vào mùng 2 và 16 âm lịch hằng tháng, đến rằm tháng Bảy thì làm lớn hơn. Mâm cúng đặt trước cửa hàng, có thêm hoa quả, bánh kẹo nhiều hơn để phát cho người qua đường.
Với văn phòng trong tòa nhà, nên hỏi ban quản lý về chỗ đặt mâm và quy định thắp hương. Nhiều nơi cho phép cúng gọn ở sảnh hoặc bãi xe, đốt vàng mã ở khu tập trung có người trông.
Cúng xong, đồ ăn đóng gói có thể phát cho bảo vệ, lao công, người giao hàng. Cách chia sẻ này giữ đúng tinh thần thí thực và tránh cảnh chen lấn.
Một món nhỏ giữ không khí bình an trong nhà
Sau mùa rằm, nhiều gia đình sắp lại góc thờ, góc phòng khách cho gọn gàng, ấm áp. Có thể tham khảo các mẫu tượng Quan Âm với kích thước hợp chỗ đặt, để nơi trang nghiêm, sạch sẽ.