Tết Trung thu rằm tháng Tám: phá cỗ, rước đèn, múa lân và cách giữ một mùa trăng vui, an toàn cho trẻ
Trả lời ngắn: Tết Trung thu là ngày rằm tháng Tám âm lịch, khi trăng được coi là tròn và sáng nhất năm. Ở Việt Nam, Trung thu là Tết của thiếu nhi: trẻ em rước đèn ông sao, xem múa lân, cả nhà bày mâm cỗ trông trăng rồi phá cỗ. Người lớn cũng nhân dịp này cúng gia tiên, biếu quà, sum họp. Giữ đèn nến an toàn và tránh nơi quá đông là hai điều cần nhớ nhất.
Trung thu có từ bao giờ
Tết Trung thu có gốc từ văn hóa nông nghiệp vùng Á Đông, gắn với mùa thu hoạch và việc ngắm trăng. Ở Việt Nam, Trung thu đã được nhắc tới trong nhiều ghi chép cổ, với hình ảnh rước đèn, múa sư tử ở kinh thành.
Người nông dân xưa còn xem trăng rằm tháng Tám để đoán mùa màng: trăng vàng thì được mùa tằm tơ, trăng xanh hoặc lục thì có thể hạn hán, trăng sáng trong thì được mùa lúa. Đây là kinh nghiệm dân gian, mang tính truyền miệng nhiều hơn là dự báo chính xác.
Theo thời gian, Trung thu dần trở thành Tết của trẻ em, với đồ chơi, bánh kẹo và các hoạt động vui chơi dưới trăng.
Sự tích chú Cuội, chị Hằng
Trẻ em Việt lớn lên cùng câu chuyện chú Cuội ngồi gốc cây đa và chị Hằng Nga trên cung trăng. Chuyện kể Cuội có cây đa thần chữa được bệnh, vì vợ tưới nhầm nước bẩn mà cây bay lên trời, Cuội níu rễ đa bay theo, rồi ở luôn trên đó.
Hằng Nga trong truyền thuyết Trung Hoa là người uống thuốc trường sinh rồi bay lên cung trăng. Người Việt ghép hai câu chuyện lại thành hình ảnh quen thuộc trong các bài hát Trung thu.
Những câu chuyện này giúp trẻ tưởng tượng và gắn bó với ngày Tết của mình. Kể chuyện cho con dưới trăng là cách giữ nếp nhẹ nhàng nhất.
Mâm cỗ trông trăng gồm những gì
- Bánh nướng, bánh dẻo: hai loại bánh truyền thống, nhân thập cẩm, đậu xanh, hạt sen.
- Hoa quả mùa thu: bưởi, hồng, na, chuối, nho, thị.
- Đồ chơi, bánh kẹo cho trẻ: tò he, đèn lồng, kẹo lạc, bánh cốm.
- Con giống bằng bột, hình chó xếp từ múi bưởi: nét thủ công rất riêng của mâm cỗ Bắc Bộ.
Mâm cỗ đẹp không cần đắt tiền. Một quả bưởi, vài chiếc bánh, đĩa hoa quả xếp khéo là đủ để cả nhà quây quần trông trăng.
Phá cỗ: khoảnh khắc trẻ con chờ đợi
Sau khi bày cỗ, cả nhà ngồi ngắm trăng, kể chuyện, ca hát. Đến khi trăng lên cao, người lớn cho phép "phá cỗ": trẻ em cùng chia bánh, ăn hoa quả.
Với nhiều gia đình, phá cỗ là lúc vui nhất của Tết Trung thu. Có thể cho trẻ tự tay bày cỗ trước đó, để niềm vui có phần công sức của con.
Lưu ý trẻ nhỏ dưới bốn tuổi: hạt, kẹo cứng, múi bưởi chưa bóc hạt có nguy cơ hóc. Cắt nhỏ, bóc hạt, người lớn ngồi cạnh khi trẻ ăn.
Đèn ông sao, đèn kéo quân và chuyện an toàn đèn nến
Đèn ông sao năm cánh làm từ tre và giấy bóng kính là biểu tượng của Trung thu Việt. Đèn kéo quân xoay nhờ hơi nóng của ngọn nến, chiếu bóng hình người, ngựa lên vách đèn.
Đèn truyền thống dùng nến thật nên dễ cháy. Khi cho trẻ cầm đèn có nến, người lớn cần đi kèm, giữ đèn xa tóc, quần áo, không cho trẻ chạy nhanh khi đèn đang cháy. Nhiều gia đình chuyển sang dùng đèn pin nhỏ hoặc bóng đèn điện bên trong để an toàn hơn.
Với đèn điện tử, chọn loại pin gắn chặt, nắp đậy pin có vít. Pin cúc áo rất nguy hiểm nếu trẻ nuốt phải; cất pin dự phòng ngoài tầm tay trẻ.
Múa lân và rước đèn
Múa lân (hay múa sư tử) là hoạt động không thể thiếu đêm Trung thu. Đoàn lân đi qua từng ngõ, tiếng trống rộn ràng, ông Địa vui nhộn đi trước. Người ta tin lân mang lại may mắn cho nhà nào được múa trước cửa.
Rước đèn là khi trẻ em cầm đèn đi thành đoàn quanh xóm, hát những bài đồng dao Trung thu. Ở nhiều phố cổ, khu dân cư tổ chức rước đèn có người lớn dẫn đường.
Khi đưa trẻ đi xem múa lân ở phố đông, chọn chỗ đứng gần lối thoát, giữ tay trẻ, hẹn trước điểm gặp nếu lạc nhau. Ghi số điện thoại của bố mẹ vào tay hoặc thẻ đeo cho trẻ nhỏ.
Cúng Trung thu tại nhà
Ngoài mâm cỗ cho trẻ, nhiều gia đình cúng gia tiên vào rằm tháng Tám với hương, hoa, bánh nướng, bánh dẻo, hoa quả. Một số nhà cúng mâm cơm.
Giờ cúng thường vào chiều hoặc tối 14, 15. Cúng xong, mời cả nhà cùng phá cỗ. Đây cũng là dịp để con cháu biếu bánh, quà cho ông bà.
Biếu quà Trung thu cho đúng mực
Biếu bánh Trung thu là nét đẹp, thể hiện sự quan tâm với gia đình, thầy cô, đối tác. Quà không cần đắt; một hộp bánh vừa đủ, kèm lời hỏi thăm chân thành đã trọn ý.
Với người cao tuổi, người tiểu đường, nên chọn bánh ít ngọt hoặc hộp nhỏ. Hộp bánh quá to, nhiều lớp bao bì vừa tốn kém vừa tạo rác.
Trung thu ở các vùng miền
Ở Hà Nội, phố Hàng Mã là nơi bày bán đèn lồng, đồ chơi Trung thu rực rỡ nhất. Ở Hội An, đêm rằm có thả hoa đăng, tắt điện phố cổ thắp đèn lồng. Ở các đô thị phía Nam, cộng đồng người Hoa tổ chức rước đèn, múa lân ở hội quán.
Ở nông thôn, Trung thu là dịp trẻ em cả xóm cùng làm đèn, phá cỗ chung ở sân đình. Mỗi nơi một nét, đều rộn ràng và ấm áp.
Trung thu và trẻ em hôm nay
Trẻ em thành phố ngày nay có nhiều đồ chơi điện tử, nhưng một chiếc đèn ông sao tự tay làm với bố mẹ vẫn có sức hút riêng. Dành một buổi tối làm đèn cùng con là món quà Trung thu đáng giá.
Trung thu cũng là dịp quan tâm tới trẻ em khó khăn. Nhiều nhóm thiện nguyện tổ chức Trung thu cho trẻ vùng cao, trẻ trong bệnh viện. Góp một phần quà là cách dạy con biết chia sẻ.
Ăn bánh Trung thu cho khỏe
Bánh nướng, bánh dẻo nhiều đường và chất béo. Một chiếc bánh cỡ vừa có thể tương đương một bữa ăn nhẹ. Nên chia bánh thành miếng nhỏ, ăn cùng trà, không ăn nhiều trong một lúc.
Bánh mua về nên xem hạn dùng, bảo quản nơi khô mát. Bánh có nhân trứng muối, thịt nên ăn sớm, không để lâu ngày.
Những bài hát Trung thu trẻ nào cũng thuộc
Những bài như "Rước đèn tháng Tám", "Chiếc đèn ông sao", "Thằng Cuội" là ký ức tuổi thơ của nhiều thế hệ. Hát cùng con khi rước đèn giúp trẻ nhớ ngày Tết của mình qua giai điệu.
Ông bà có thể dạy cháu những câu đồng dao cũ về trăng, về chú Cuội. Đó là cách truyền phong tục tự nhiên, không cần giảng giải.
Làm đèn ông sao cùng con trong một buổi tối
Chuẩn bị nan tre vót sẵn, giấy bóng kính màu, dây buộc, keo dán. Người lớn ghép năm nan thành ngôi sao, trẻ phụ dán giấy, trang trí tua rua. Gắn một chiếc đèn pin nhỏ bên trong thay cho nến để con cầm đi chơi an toàn.
Một chiếc đèn tự làm, dù chưa đẹp bằng đèn mua sẵn, thường được trẻ giữ rất lâu vì có công sức của cả nhà.
Một món quà nhỏ cho bé đêm trăng
Ngoài đèn lồng và bánh kẹo, nhiều gia đình chọn một món quà nhỏ mang ý may mắn để bé giữ lâu. Có thể tham khảo các mẫu 12 con giáp bằng chất liệu chắc, kích thước đủ lớn để trẻ không cho vào miệng được.