Lời kiêng quanh trẻ nhỏ: khen ngược, kiêng gọi tên lúc tối, kiêng phơi đồ ban đêm và chuyện bé soi gương
Trả lời ngắn: Nhiều lời kiêng quanh trẻ nhỏ xuất phát từ thời trẻ sơ sinh dễ ốm, tỉ lệ tử vong cao, người xưa lo sợ nên tìm cách "giấu" con khỏi điều xấu: khen ngược, gọi tên xấu, không gọi tên lúc tối. Một số lời kiêng có lý về vệ sinh, như không phơi đồ bé ngoài trời qua đêm vì sương ẩm, côn trùng. Hôm nay có thể giữ phần tình cảm, phần vệ sinh, và luôn đặt sức khỏe của bé lên trước.
Vì sao trẻ nhỏ có nhiều lời kiêng
Ngày xưa, thuốc men thiếu thốn, trẻ sơ sinh dễ ốm, nhiều gia đình mất con khi còn nhỏ. Nỗi lo ấy khiến ông bà tìm mọi cách bảo vệ trẻ, kể cả bằng những lời kiêng, những tục giữ con.
Hiểu được nỗi lo ấy, mình sẽ thấy những lời kiêng không phải là mê tín vô cớ, mà là tình thương của người xưa trong hoàn cảnh nhiều bất trắc.
Khen ngược: "con bé này xấu quá"
Nhiều ông bà gặp em bé bụ bẫm lại nói "ôi xấu quá", "nặng nợ quá". Theo quan niệm, khen trẻ đẹp, trẻ ngoan dễ bị "quở", bị ma quỷ để ý, nên phải khen ngược.
Ngày nay, nhiều cha mẹ trẻ không thích nghe con bị gọi là xấu. Người đến thăm có thể chọn cách nói trung tính: "bé khỏe quá", "bé ngủ ngon quá", vừa không phạm kiêng vừa không làm cha mẹ buồn.
Tên xấu dễ nuôi
Cũng từ nỗi lo ấy, nhiều gia đình đặt tên ở nhà cho con thật xấu, thật quê như "Cún", "Tũn", "Bống", để "giấu" con. Tên chính thức trong giấy khai sinh vẫn là tên đẹp.
Tên ở nhà ngày nay thường mang tính đáng yêu nhiều hơn là kiêng. Đây là một tục vui, ít khi gây phiền hà.
Kiêng gọi tên trẻ lúc trời tối
Ông bà dặn không gọi tên trẻ to tiếng lúc chạng vạng, ban đêm, vì sợ "ma quỷ nghe thấy". Có nơi còn kiêng bế trẻ ra ngoài lúc trời tối.
Phần có lý của lời kiêng này: trẻ nhỏ ra ngoài lúc tối dễ bị lạnh, muỗi đốt, giật mình vì tiếng động lạ. Giữ trẻ trong nhà buổi tối, ru bé ngủ đúng giờ là thói quen tốt.
Kiêng phơi đồ của bé qua đêm
Nhiều bà, nhiều mẹ không phơi quần áo của bé ngoài trời qua đêm. Lời giải dân gian nói đồ bé phơi đêm bị "vía lạ" ám, bé quấy khóc.
Lý do thực tế rất rõ: ban đêm sương xuống làm đồ ẩm lại, côn trùng, bụi bám vào. Áo quần ẩm dễ làm bé bị lạnh, mẩn ngứa. Thu đồ trước khi trời tối là thói quen nên giữ.
Cho bé soi gương
Có nơi kiêng cho trẻ sơ sinh soi gương, sợ bé "thấy ma", sợ bé nói chậm. Đây là lời kiêng thuần quan niệm.
Thực tế, nhiều đồ chơi cho trẻ sơ sinh có gương an toàn để bé nhìn mặt mình, kích thích thị giác. Điều cần chú ý là gương phải là loại an toàn, không vỡ, gắn chắc, không đặt gương kính lớn gần nôi.
Kiêng bước qua người trẻ
Một số nơi kiêng bước qua người trẻ đang nằm, sợ bé chậm lớn. Lời kiêng này giúp người lớn cẩn thận hơn khi đi lại quanh chỗ bé nằm.
Dù tin hay không, đi vòng qua chỗ bé nằm là cách tránh vấp ngã đè lên bé. Đây là lời kiêng có lợi cho an toàn.
Kiêng người lạ bế bé
Ông bà hay ngại người lạ, người vừa đi đám tang về bế bé, sợ "vía nặng". Theo quan niệm, trẻ nhỏ vía non, dễ bị ảnh hưởng.
Ở góc nhìn y tế, hạn chế nhiều người bế bé, nhất là người đang ốm, chưa rửa tay, là cách bảo vệ bé khỏi lây bệnh. Rửa tay trước khi bế bé là nguyên tắc nên giữ với mọi người.
Vòng dâu, chỉ đỏ và chuyện an toàn
Nhiều gia đình đeo cho bé vòng dâu tằm, chỉ đỏ cổ tay để "giữ vía". Đây là tục phổ biến, xuất phát từ mong muốn che chở cho con.
Cần chú ý an toàn: không đeo vòng, dây quanh cổ trẻ sơ sinh khi ngủ vì nguy cơ siết cổ; hạt vòng nhỏ có thể gây hóc nếu đứt dây. Kiểm tra dây thường xuyên, tháo ra khi bé ngủ.
Bé quấy khóc đêm: đừng chỉ đổ cho "vía"
Khi bé khóc đêm, nhiều người nghĩ ngay tới chuyện vía, chuyện bị quở. Thực tế, trẻ khóc đêm có rất nhiều lý do: đói, tã ướt, nóng, lạnh, đau bụng, mọc răng, ốm.
Kiểm tra những nguyên nhân thông thường trước. Nếu bé sốt, bỏ bú, khóc ré bất thường, li bì, cần đưa bé đi khám ngay, không chờ cúng vái.
Kiêng khen bé trước mặt nhiều người
Một số gia đình không muốn khoe con, không đăng ảnh con lên mạng, cũng vì nỗi lo "bị quở". Ngày nay, lý do này gặp nhau với một lý do khác: bảo vệ quyền riêng tư và an toàn của trẻ.
Hạn chế đăng ảnh rõ mặt, thông tin của con lên mạng là thói quen tốt, dù xuất phát từ niềm tin cũ hay hiểu biết mới.
Phần nào nên giữ
- Thu đồ bé trước khi trời tối: giữ vì vệ sinh.
- Đi vòng qua chỗ bé nằm: giữ vì an toàn.
- Rửa tay trước khi bế bé, hạn chế người ốm bế bé: giữ vì sức khỏe.
- Không đeo dây quanh cổ bé khi ngủ: bắt buộc vì an toàn.
- Khen ngược, tên xấu: tùy nếp nhà.
Khi ông bà và cha mẹ khác ý
Ông bà giữ lời kiêng vì thương cháu, cha mẹ trẻ muốn nuôi con theo khoa học. Hai bên đều muốn điều tốt cho bé.
Những lời kiêng không ảnh hưởng sức khỏe, cứ để ông bà giữ cho yên lòng. Những lời kiêng có thể gây hại, như đeo dây quanh cổ khi ngủ, kiêng đưa bé đi khám, thì cha mẹ nên nhẹ nhàng giải thích và kiên quyết vì an toàn của con.
Kiêng mang đồ sơ sinh ra khỏi nhà sớm
Một số gia đình kiêng cho người ngoài mượn quần áo, tã lót của bé, kiêng mang đồ bé ra khỏi nhà khi bé chưa đầy tháng. Lời kiêng này gắn với quan niệm đồ của bé mang "hơi" của bé.
Ở góc nhìn vệ sinh, quần áo của trẻ sơ sinh nên dùng riêng, giặt riêng, phơi chỗ sạch. Không cho mượn đồ đang dùng cũng là cách hạn chế lây bệnh ngoài da.
Kiêng nói điều gở trước mặt trẻ
Người xưa dặn không nói điều gở, không than nghèo kể khổ, không cãi nhau trước mặt trẻ nhỏ. Lời dặn này giờ được nhiều nghiên cứu tâm lý trẻ em ủng hộ: trẻ nhỏ cảm nhận được không khí căng thẳng trong nhà.
Giữ không khí gia đình êm ấm, nói năng nhẹ nhàng quanh trẻ, là lời kiêng có ích nhất cho sự phát triển của con.
Tình thương là điều cốt lõi
Mọi lời kiêng quanh trẻ nhỏ đều xuất phát từ tình thương và nỗi lo của người lớn. Hiểu được điều ấy, mình sẽ biết trân trọng ông bà, đồng thời chọn cách chăm con vừa giữ nếp vừa an toàn.
Một đứa trẻ được yêu thương, được chăm sóc đúng cách chính là điều mà mọi lời kiêng muốn hướng tới.
Món quà nhỏ cho bé
Nhiều gia đình thích sắm cho bé một món nhỏ mang ý nghĩa bình an, đặt ở phòng hoặc làm kỷ niệm. Có thể tham khảo các mẫu ngọc phỉ thúy để giữ làm kỷ vật, nhớ cất xa tầm tay bé và không đeo cho bé khi ngủ.