Kiêng cho vay, đòi nợ, làm vỡ đồ đầu năm: những lời kiêng về tiền bạc và cách xử sự khéo trong tháng Giêng
Trả lời ngắn: Ngày đầu năm, nhiều người kiêng cho vay vì sợ "lộc" đi ra, kiêng đòi nợ vì không muốn làm khó người khác, kiêng làm vỡ đồ vì sợ "đổ vỡ" cả năm. Lời kiêng đòi nợ ngày Tết có ý nghĩa tế nhị, để ai cũng được ăn Tết yên ổn. Lời kiêng làm vỡ đồ thuần quan niệm, lỡ vỡ thì dọn sạch là xong. Chuyện tiền bạc nên giải quyết rõ ràng trước Tết hoặc sau những ngày đầu năm.
Tiền bạc và nỗi lo đầu năm
Tết là lúc chi tiêu nhiều nhất trong năm, cũng là lúc người ta mong một năm mới đủ đầy. Vì vậy, quanh chuyện tiền bạc đầu năm có rất nhiều lời kiêng: không cho vay, không đòi nợ, không làm vỡ đồ, không để túi rỗng.
Những lời kiêng này phản ánh mong ước giữ gìn sự sung túc, đồng thời có phần là phép ứng xử giữa người với người trong những ngày vui.
Kiêng cho vay đầu năm
Theo quan niệm dân gian, cho vay ngày đầu năm như để tiền, để lộc chảy ra khỏi nhà, cả năm sẽ phải chi ra nhiều. Nhiều người buôn bán giữ lời kiêng này khá chặt trong những ngày đầu tháng Giêng.
Nhìn ở góc thực tế, Tết là lúc nhà nào cũng cần tiền tiêu, việc cho vay lúc này cũng ảnh hưởng tới chi tiêu của chính gia đình mình. Lời kiêng vì vậy cũng có phần hợp lý.
Khi người thân thật sự cần giúp
Có những lúc người thân, bạn bè gặp chuyện gấp ngày Tết: ốm đau, tai nạn, việc khẩn cấp. Lúc ấy, giúp người là việc nên làm, không nên để lời kiêng cản trở.
Nếu ngại chữ "cho vay", có thể nói là "gửi", "giúp trước", hoặc đơn giản đưa tiền mà không đặt nặng chuyện tên gọi. Tấm lòng giúp người lúc khó khăn mới là điều đáng quý.
Kiêng đòi nợ ngày Tết: phép tế nhị
Lời kiêng đòi nợ ngày Tết có lẽ là lời kiêng hợp tình nhất. Người xưa cho rằng đòi nợ đầu năm làm người nợ mất vui, làm người đòi cũng mang tiếng cả năm phải đi đòi.
Sâu xa hơn, đây là phép tế nhị: để ai cũng được ăn Tết yên ổn, không ai bị làm khó trong những ngày sum họp. Người có nợ cũng nên chủ động trả trước Tết nếu có thể.
Trả nợ trước Tết: nếp hay của người xưa
Ngược lại với kiêng đòi nợ, người xưa có nếp "trả nợ trước Tết", cố gắng thanh toán các khoản nợ trước khi năm cũ qua đi, để bước sang năm mới nhẹ nhõm.
Nếp này rất đáng giữ. Trước Tết, nên rà lại các khoản vay mượn, thẻ tín dụng, hóa đơn, trả được khoản nào thì trả, khoản nào chưa trả được thì chủ động hẹn rõ với người cho vay.
Khi cần đòi nợ sau Tết
Nếu có người nợ mình, nên đợi qua những ngày Tết rồi nhắc nhẹ nhàng, rõ ràng. Có thể gửi tin nhắn hỏi thăm trước, rồi mới bàn chuyện tiền.
Với khoản nợ lớn, nên có giấy tờ ghi rõ số tiền, thời hạn, chữ ký hai bên ngay từ lúc cho vay. Giấy tờ rõ ràng giúp giữ được cả tiền lẫn tình cảm.
Kiêng làm vỡ bát đĩa, gương
Ngày Tết, nhiều nhà kiêng làm vỡ bát đĩa, ly cốc, gương vì cho rằng đó là điềm "đổ vỡ", chia lìa trong năm. Trẻ nhỏ lỡ làm vỡ đồ đôi khi bị la mắng nặng.
Đây là lời kiêng thuần quan niệm. Đồ đạc vỡ là chuyện thường ngày, ngày Tết nhà đông người, bày nhiều đồ, càng dễ xảy ra.
Lỡ làm vỡ đồ: dọn trước, an ủi sau
Khi lỡ làm vỡ đồ, việc đầu tiên là dọn mảnh vỡ thật kỹ, nhất là mảnh thủy tinh, để không ai bị đứt tay, đứt chân. Bọc mảnh vỡ trong giấy báo hoặc hộp trước khi bỏ vào thùng rác để người thu gom không bị thương.
Nhiều người nói câu "vỡ cho may", "tuổi tuổi bình an" để xua nỗi lo. Đó là cách nói vui để người làm vỡ, nhất là trẻ nhỏ, không sợ hãi.
Đừng mắng trẻ vì làm vỡ đồ ngày Tết
Trẻ nhỏ lỡ tay làm vỡ đồ ngày Tết thường rất sợ. La mắng nặng chỉ làm trẻ hoảng, có khi giấu chuyện đi, dễ dẫn tới tai nạn khi mảnh vỡ chưa được dọn.
Nhẹ nhàng hỏi con có bị thương không, cùng con dọn dẹp, nhắc con cẩn thận lần sau. Một lời nói hiền ngày đầu năm đáng giá hơn mọi chiếc bát.
Kiêng để túi rỗng, ví rỗng
Một số người giữ thói quen để trong ví một tờ tiền mới, tiền lì xì, không để ví rỗng ngày đầu năm, với mong ước cả năm không thiếu tiền.
Đây là thói quen tốt về mặt tâm lý, không hại gì. Có thể giữ một tờ tiền mới trong ví như một lời nhắc tiết kiệm, chi tiêu có kế hoạch.
Mua sắm đầu năm
Có người kiêng tiêu tiền nhiều ngày mùng một, có người lại thích mua sắm đầu năm để lấy may. Điều này tùy nếp nhà và tùy công việc.
Dù theo cách nào, nên lên kế hoạch chi tiêu ngày Tết từ trước, tránh tiêu quá tay rồi phải vay mượn, vì chính việc vay mượn sau Tết mới là điều làm cả năm nặng nề.
Người buôn bán và tháng Giêng
Người buôn bán giữ nhiều lời kiêng tiền bạc nhất: không bán chịu ngày đầu, không cho khách đầu tiên trả giá quá lâu, chọn ngày mở hàng.
Phần tế nhị trong những lời kiêng này là mong mọi giao dịch đầu năm suôn sẻ, vui vẻ. Phần cần tỉnh táo là đừng vì kiêng mà làm mất lòng khách.
Biến lời kiêng thành thói quen tài chính tốt
- Trả nợ, thanh toán hóa đơn trước Tết.
- Lập ngân sách Tết, chia rõ tiền mua sắm, lì xì, biếu tặng.
- Giữ một khoản dự phòng cho việc gấp.
- Cho vay khoản lớn thì có giấy tờ rõ ràng.
- Đầu năm ghi lại kế hoạch tiết kiệm cho cả năm.
Lì xì và tiền mừng tuổi
Tiền lì xì đầu năm mang ý nghĩa chúc may mắn, không nằm ở giá trị. Có nhà kiêng lì xì số tiền lẻ, có nhà thích tiền mới, tiền có số đẹp. Những điều ấy tùy nếp nhà, không có quy định chung.
Điều cần tránh là để tiền lì xì thành gánh nặng, so đo nhiều ít. Lì xì vừa sức, kèm lời chúc chân thành, là đủ ý nghĩa.
Kiêng mượn đồ, trả đồ đầu năm
Một số nơi còn kiêng mượn đồ, trả đồ ngày đầu năm, vì sợ đồ đi ra là lộc đi ra. Ở nhiều vùng, người ta cố trả hết đồ đã mượn trước Tết, để năm mới không còn vướng víu.
Thói quen trả đồ, trả nợ trước Tết là thói quen tốt, giữ được lòng tin giữa hàng xóm, bạn bè.
Kiêng là để giữ, không phải để sợ
Những lời kiêng về tiền bạc, nếu hiểu đúng, là lời nhắc giữ gìn, chi tiêu có kế hoạch, tế nhị với người khác. Nếu hiểu sai, nó dễ thành nỗi sợ vô cớ, thậm chí làm mình ngại giúp người lúc khó.
Giữ phần tế nhị, phần thói quen tốt, bỏ qua phần làm mình lo lắng vô lý, là cách sống với lời kiêng một cách nhẹ nhõm.
Món nhỏ cho góc làm việc đầu năm
Đầu năm, nhiều người đặt một món nhỏ trên bàn làm việc như lời nhắc giữ gìn tài chính, làm ăn chắc chắn. Có thể tham khảo các mẫu thiềm thừ, chọn cỡ vừa với mặt bàn và đặt gọn gàng.