Hội Gióng ở đền Phù Đổng và đền Sóc: diễn xướng đánh giặc Ân, các vai trong hội và đi xem cho đúng mực
Trả lời ngắn: Hội Gióng là lễ hội tưởng nhớ Thánh Gióng, người anh hùng trong truyền thuyết đánh tan giặc Ân. Hai nơi tổ chức lớn nhất ở Hà Nội là đền Phù Đổng (Gia Lâm), nơi Gióng sinh ra, và đền Sóc (Sóc Sơn), nơi Gióng bay về trời. Hội nổi bật với màn diễn xướng mô phỏng trận đánh giặc Ân, có nhiều vai được chọn lựa kỹ. Hội Gióng đã được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Truyền thuyết Thánh Gióng
Truyền thuyết kể rằng ở làng Phù Đổng có một cậu bé lên ba vẫn chưa biết nói, biết cười. Khi giặc Ân xâm lược, sứ giả nhà vua đi tìm người tài, cậu bé bỗng cất tiếng xin ngựa sắt, roi sắt, áo giáp sắt để đi đánh giặc.
Cậu bé lớn nhanh như thổi, cả làng góp gạo nuôi. Khi vũ khí được rèn xong, Gióng vươn vai thành tráng sĩ, cưỡi ngựa sắt xông ra trận. Roi sắt gãy, Gióng nhổ bụi tre bên đường quật giặc. Thắng trận, Gióng phi ngựa lên núi Sóc rồi bay về trời.
Câu chuyện là biểu tượng của tinh thần chống ngoại xâm và sức mạnh cộng đồng: cả làng cùng nuôi Gióng lớn. Đây là truyền thuyết, nhưng có sức sống rất lớn trong tâm thức người Việt.
Hội Gióng đền Phù Đổng
Đền Phù Đổng ở xã Phù Đổng, Gia Lâm, Hà Nội, được coi là quê hương của Thánh Gióng. Hội chính diễn ra vào khoảng mùng 9 tháng Tư âm lịch, với nhiều ngày chuẩn bị trước đó.
Hội Phù Đổng nổi tiếng với màn diễn xướng mô phỏng trận đánh: có các vai ông Hiệu cờ, ông Hiệu trống, phường áo đỏ, phường áo đen, các "tướng bà" do các cô gái trẻ đóng tượng trưng cho tướng giặc. Mỗi vai mang một ý nghĩa trong trận đánh tượng trưng.
Theo tục lệ, người được chọn vào các vai chính phải đáp ứng nhiều điều kiện về gia cảnh, phẩm hạnh và giữ gìn kiêng khem trước hội. Chi tiết chọn người cụ thể do làng và ban tổ chức quyết định.
Hội Gióng đền Sóc
Đền Sóc ở huyện Sóc Sơn, Hà Nội, gắn với nơi Gióng bay về trời. Hội Gióng đền Sóc diễn ra vào khoảng mùng 6 đến mùng 8 tháng Giêng âm lịch, đầu mùa lễ hội xuân.
Nghi thức nổi bật của hội đền Sóc là rước hoa tre: những cành tre gắn hoa giấy được rước dâng Thánh, sau đó người đi hội xin hoa mang về với mong ước may mắn đầu năm.
Vì hội đền Sóc diễn ra đầu năm, lượng người đi lễ rất đông. Nhiều năm ban tổ chức đã thay đổi cách phát lộc hoa tre để tránh chen lấn.
Ý nghĩa của diễn xướng trận đánh
Màn diễn xướng ở hội Gióng không chỉ là trò chơi mà là một nghi lễ: dân làng tái hiện chiến thắng để tưởng nhớ và để truyền lại tinh thần đoàn kết qua các thế hệ.
Các nhà nghiên cứu coi hội Gióng như một "bảo tàng sống", lưu giữ nhiều lớp văn hóa: tín ngưỡng thờ thần, nghi thức nông nghiệp cầu mùa, nghệ thuật trình diễn dân gian.
Chính vì giá trị đó, hội Gióng ở đền Phù Đổng và đền Sóc đã được UNESCO đưa vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Đi xem hội Gióng nên chuẩn bị gì
- Tra lịch âm để biết ngày chính hội, đến sớm để có chỗ đứng.
- Mặc trang phục gọn, kín đáo, đi giày đế mềm vì phải đi bộ nhiều.
- Mang nước uống, mũ nón; hội Phù Đổng tháng Tư thường đã nắng nóng.
- Gửi xe ở bãi chính thức, ghi nhớ vị trí, giữ vé gửi xe cẩn thận.
Với trẻ nhỏ, chọn vị trí xem xa khu rước, nơi có thể ra vào dễ dàng.
Tôn trọng phần lễ khi xem hội
Các vai trong hội Gióng được làng chọn và tập luyện công phu. Người xem không nên chen vào đội rước, kéo áo hay chạm vào người đóng vai, vì với dân làng đó là phần thiêng.
Khi vào đền thắp hương, đặt lễ đúng nơi quy định, không đặt tiền lẻ vào tay tượng, không trèo lên bệ thờ để chụp ảnh. Nghe theo hướng dẫn của người giữ đền.
Chuyện xin lộc hoa tre và chen lấn
Hoa tre ở hội đền Sóc được nhiều người tin là mang lại may mắn. Những năm trước, cảnh tranh cướp hoa tre gây xô đẩy, gãy cành, có người bị thương.
Ban tổ chức nhiều năm gần đây đã phát hoa tre có trật tự hơn. Người đi hội nên hiểu rằng lộc nằm ở tấm lòng, một cành hoa tre nhận được trong trật tự cũng trọn ý nghĩa như cành giành được trong xô đẩy.
An toàn trong đám đông ngày hội
Khi đám đông dồn về một hướng, tránh đứng sát rào chắn, tường, cột. Nếu bị xô đẩy, giữ hai tay trước ngực để tạo khoảng thở, đi theo dòng người, tìm lối thoát ra phía rìa.
Không đưa trẻ nhỏ, người già yếu vào khu vực đông nhất lúc rước. Hẹn trước điểm gặp nếu lạc nhau. Giữ ví, điện thoại ở túi trước, đề phòng kẻ gian.
Thánh Gióng trong đời sống người Việt
Hình ảnh Thánh Gióng có mặt trong sách giáo khoa, tranh dân gian, tên đường phố, tên trường học. Câu chuyện cả làng góp gạo nuôi Gióng còn được dùng để nói về sức mạnh cộng đồng.
Ngoài Phù Đổng và Sóc Sơn, nhiều nơi khác ở Bắc Bộ cũng có đền thờ Thánh Gióng và tổ chức hội. Đây là một trong Tứ bất tử của tín ngưỡng dân gian Việt Nam, cùng Tản Viên Sơn Thánh, Chử Đồng Tử và Mẫu Liễu Hạnh.
Kể chuyện Thánh Gióng cho trẻ trước khi đi hội
Trước khi đưa con đi hội, kể lại truyền thuyết bằng lời đơn giản. Khi tới nơi, chỉ cho con thấy ngựa sắt, cờ, trống, các vai trong đoàn rước. Trẻ sẽ hiểu hội không chỉ là nơi đông vui mà là câu chuyện sống động.
Về nhà, cho con vẽ lại hình ảnh Thánh Gióng, kể lại câu chuyện bằng lời của con. Đó là cách giữ di sản tự nhiên nhất.
Giữ gìn di sản khi đi hội
Được UNESCO ghi danh là niềm tự hào nhưng cũng là trách nhiệm. Mỗi người đi hội góp phần giữ di sản bằng hành động nhỏ: không xả rác, không bẻ cây, không viết vẽ lên di tích, không mua bán thú hoang, đồ cấm.
Ủng hộ những quy định của ban tổ chức về trật tự, phát lộc, chụp ảnh là cách tôn trọng cộng đồng đang gìn giữ lễ hội.
Gợi ý một lịch trình đi hội Gióng trong ngày
Buổi sáng đến sớm, gửi xe, vào đền thắp hương khi chưa quá đông. Gần trưa tìm chỗ đứng xem đoàn rước, chọn nơi có bóng râm và lối ra. Buổi chiều xem diễn xướng, các trò vui, ghé gian trưng bày nếu có.
Nên ăn trưa trước giờ cao điểm, mang theo đồ ăn nhẹ cho trẻ. Rời hội sớm hơn dòng người về để tránh tắc đường. Nhà có người già có thể chỉ dự phần buổi sáng rồi về, không cần ở lại cả ngày.
Nếu đi bằng phương tiện công cộng, kiểm tra lịch xe buýt, xe tăng cường của địa phương trong mùa hội.
Một món kỷ niệm sau mùa hội
Nhiều người thích mang về một món nhỏ gợi nhớ tinh thần thượng võ của hội Gióng. Có thể tham khảo các mẫu gậy như ý hay vật phẩm mang ý quyền lực, may mắn, đặt nơi trang trọng trong phòng khách.