Lễ hội chùa Hương: mùa hội, đường đi đò suối Yến, lên động Hương Tích và giữ an toàn giữa biển người
Trả lời ngắn: Lễ hội chùa Hương diễn ra ở quần thể Hương Sơn, huyện Mỹ Đức, Hà Nội, thường khai hội vào mùng 6 tháng Giêng âm lịch và kéo dài tới khoảng tháng Ba âm lịch. Khách hành hương đi đò dọc suối Yến, lễ chùa Thiên Trù rồi lên động Hương Tích, được ca ngợi là "Nam thiên đệ nhất động". Mùa hội rất đông, nên đi ngày thường, chuẩn bị giày tốt, giữ đồ cẩn thận và tôn trọng chốn thờ tự.
Hương Sơn: quần thể chùa, động giữa núi non
Chùa Hương không phải một ngôi chùa đơn lẻ mà là quần thể nhiều chùa, đền, động nằm rải rác trong vùng núi đá vôi Hương Sơn. Các điểm thường được nhắc tới gồm đền Trình, chùa Thiên Trù, chùa Giải Oan, đền Cửa Võng, động Hương Tích.
Động Hương Tích là điểm thiêng nhất, nơi thờ Phật Quan Âm. Trong động có nhiều nhũ đá được dân gian đặt tên theo hình dáng như cây vàng, cây bạc, núi cô, núi cậu.
Cảnh sắc Hương Sơn với suối, núi, rừng đã đi vào thơ ca, trong đó có bài "Chùa Hương" của Nguyễn Nhược Pháp mà nhiều thế hệ học trò thuộc lòng.
Mùa hội kéo dài bao lâu
Lễ khai hội thường vào mùng 6 tháng Giêng âm lịch. Từ đó tới khoảng giữa tháng Ba âm lịch, khách hành hương nườm nượp đổ về. Cao điểm là các ngày cuối tuần và những ngày rằm, mùng một trong tháng Giêng.
Ngoài mùa hội, chùa Hương vẫn đón khách nhưng thưa hơn, cảnh vật tĩnh lặng, hợp với ai muốn lễ yên tĩnh và ngắm cảnh.
Thời gian cụ thể của lễ khai hội và các quy định trong mùa hội do ban quản lý di tích công bố mỗi năm, nên xem thông báo trước khi đi.
Đi đò suối Yến: đoạn đường thơ mộng
Từ bến Yến, khách đi đò dọc suối Yến vào sâu trong thung lũng. Hai bên là núi đá, ruộng lúa, mùa xuân có hoa ban, hoa gạo. Hành trình đò mất chừng một tiếng tùy điểm lên.
Khi đi đò, ngồi yên, không đứng dậy chụp ảnh, không ngồi trên mạn thuyền. Trẻ nhỏ và người không biết bơi nên mặc áo phao nếu có. Không thò tay xuống nước khi thuyền đi giữa dòng đông.
Hỏi rõ giá đò theo quy định của ban quản lý trước khi lên thuyền, giữ vé cẩn thận. Tránh để người lạ "dẫn mối" thuê đò ngoài bến chính thức.
Lên động Hương Tích: leo bộ hay đi cáp treo
Từ chùa Thiên Trù lên động Hương Tích có hai cách: leo bộ theo đường núi khoảng vài ki-lô-mét với nhiều bậc đá, hoặc đi cáp treo.
Leo bộ cho cảm giác hành hương trọn vẹn, nhưng đường dốc, bậc đá trơn khi mưa phùn. Người cao tuổi, người có bệnh tim mạch, phụ nữ mang thai nên đi cáp treo hoặc chỉ lễ ở chùa Thiên Trù.
Xuống động Hương Tích có đoạn bậc đá dốc, dòng người lên xuống ngược chiều. Đi chậm, bám tay vịn, nhường đường cho người đi lên, không dừng giữa lối để chụp ảnh.
Chuẩn bị gì cho chuyến đi chùa Hương
- Giày thể thao đế bám, không đi dép cao gót hay dép trơn.
- Áo khoác mỏng, áo mưa nhẹ vì thời tiết tháng Giêng có mưa phùn, trong động lạnh.
- Nước uống, đồ ăn nhẹ, thuốc cá nhân, khăn giấy.
- Tiền lẻ để mua vé, công đức; giữ ví trong túi trước hoặc túi đeo chéo.
- Pin dự phòng cho điện thoại, ghi số điện thoại người đi cùng ra giấy.
Đi theo nhóm, hẹn điểm gặp ở từng chặng: bến đò, chùa Thiên Trù, cửa động.
Đi lễ cho đúng mực ở chốn thờ tự
Chùa Hương là nơi thờ Phật, nên mặc kín đáo, nói khẽ, không ăn uống, hút thuốc trong khu chính điện và trong động. Lễ vật nên là lễ chay: hương, hoa, quả, oản.
Không nhét tiền lẻ vào tay tượng, kẽ đá hay nhũ đá trong động. Công đức đặt vào hòm công đức, có ghi sổ nếu muốn. Không bẻ nhũ đá, không xoa tay lên nhũ đá vì làm hỏng di tích.
Tục "xin lộc" ở các nhũ đá có tên như cây vàng, cây bạc xuất phát từ niềm tin dân gian. Nếu giữ tục, chỉ chắp tay khấn, không chạm tay vào đá.
An toàn giữa biển người mùa hội
Những ngày cao điểm có thể có hàng chục nghìn người cùng lúc. Dòng người ở lối lên xuống động, ở bến đò rất dễ ùn ứ. Tránh đi vào giờ cao điểm, chọn ngày thường trong tuần nếu có thể.
Khi bị kẹt trong đám đông, đứng vững, giữ hai tay trước ngực, không cố chen ngược dòng. Nếu có người ngã, hô lớn để những người phía sau dừng lại.
Trẻ em nên đeo thẻ có số điện thoại bố mẹ. Nếu lạc, dặn con đứng yên tại chỗ hoặc tìm tới chỗ bảo vệ, nhân viên ban quản lý.
Ăn uống, mua sắm ở khu di tích
Dọc đường đi có nhiều hàng quán. Nên hỏi giá trước khi gọi món, chọn quán có niêm yết giá. Món đặc sản thường thấy là rau sắng, mơ Hương Sơn, cơm cháy.
Không mua bán động vật hoang dã, thịt thú rừng, thảo dược không rõ nguồn gốc. Giữ biên nhận khi mua hàng có giá trị.
Mang rác theo hoặc bỏ đúng thùng rác. Suối Yến sạch là nhờ mỗi người góp một chút ý thức.
Những chiêu trò cần cảnh giác
Mùa hội đông là mùa của kẻ gian: móc túi, chèo kéo bán hàng, mời "làm lễ cầu tài" với giá cao, đổi tiền lẻ ăn chênh. Nhiều người còn gặp cảnh "cò" chèo kéo đi đò, đi xe ôm ngoài bến chính thức.
Nguyên tắc đơn giản: mua vé ở quầy chính thức, giữ ví cẩn thận, không đưa tiền cho người tự xưng là "thầy" làm lễ hộ. Mọi thắc mắc, hỏi nhân viên ban quản lý có đeo thẻ.
Đi chùa Hương với người cao tuổi
Nhiều cụ ông cụ bà mong được đi chùa Hương một lần. Con cháu nên chọn ngày vắng, thuê đò riêng nếu có thể, đi cáp treo lên động, mang ghế xếp nhỏ để cụ nghỉ dọc đường.
Nếu sức khỏe cụ không cho phép leo lên động, lễ ở chùa Thiên Trù cũng trọn tấm lòng. Đừng để chuyến đi thành gánh nặng sức khỏe.
Chùa Hương trong thơ ca và ký ức
Bài thơ "Chùa Hương" của Nguyễn Nhược Pháp kể chuyện cô gái mười lăm tuổi đi trẩy hội cùng thầy mẹ, trong trẻo và hồn nhiên. Nhiều ca khúc, tranh vẽ cũng lấy cảm hứng từ cảnh sắc Hương Sơn.
Đọc lại bài thơ trước khi đi, chuyến hành hương sẽ thêm phần thú vị, nhất là với người trẻ lần đầu đến.
Ngoài mùa hội: một chùa Hương khác
Mùa thu, mùa hè chùa Hương vắng khách, suối Yến tĩnh lặng, núi rừng xanh hơn. Đây là lúc lý tưởng cho ai muốn lễ Phật yên tĩnh, chụp ảnh phong cảnh.
Mùa mưa cần chú ý thời tiết, đường núi trơn trượt; theo dõi thông báo của ban quản lý về các đoạn đường tạm dừng phục vụ.
Gợi ý lịch trình một ngày đi chùa Hương
Xuất phát sớm từ Hà Nội để tới bến Yến trước tám giờ, khi đò còn chưa đông. Đi đò tới bến Trình, lễ đền Trình rồi đi tiếp vào chùa Thiên Trù. Nghỉ ăn trưa sớm quanh khu Thiên Trù trước giờ cao điểm.
Buổi chiều lên động Hương Tích bằng cáp treo hoặc leo bộ tùy sức, lễ trong động rồi xuống trước ba giờ chiều để kịp đò về. Về muộn dễ gặp cảnh ùn ở bến và đường về thành phố.
Đi với trẻ nhỏ hay người già, nên bỏ bớt một vài điểm, ưu tiên nghỉ ngơi. Một chuyến đi trọn vẹn không cần ghé đủ mọi chùa, mọi động.
Một món nhỏ mang về sau chuyến hành hương
Sau chuyến đi, nhiều người thích đặt một tượng nhỏ ở góc thờ hay phòng khách để nhớ chuyến hành hương. Có thể tham khảo các mẫu mặt Phật hay tượng nhỏ, chọn chất liệu bền và đặt nơi sạch sẽ, trang nghiêm.