Trò chơi dân gian trong lễ hội: đấu vật, kéo co, đánh đu, cờ người và cách đi hội văn minh, an toàn
Trả lời ngắn: Phần hội của lễ hội Việt thường có những trò chơi dân gian như đấu vật, kéo co, đánh đu, cờ người, bịt mắt bắt dê, bắt vịt dưới ao, đi cầu khỉ. Mỗi trò mang ý nghĩa riêng: rèn sức khỏe, cầu mùa, gắn kết cộng đồng. Nghi lễ và trò chơi kéo co của Việt Nam đã được UNESCO ghi danh cùng một số nước. Chơi an toàn, nghe ban tổ chức và đi hội có văn hóa là cách để phần hội luôn vui.
Vì sao lễ hội nào cũng có trò chơi
Lễ hội Việt gồm phần lễ trang nghiêm và phần hội vui vẻ. Trò chơi dân gian là phần hội, nơi cả làng cùng tham gia, không phân biệt già trẻ.
Nhiều trò gắn với nghề nông: kéo co cầu mưa thuận gió hòa, đánh đu cầu mùa, thi nấu cơm thể hiện sự khéo léo. Một số trò gắn với tích của vị thần làng.
Trò chơi còn là dịp rèn luyện sức khỏe, tinh thần thượng võ, và cũng là dịp trai gái gặp gỡ trong không khí vui tươi.
Đấu vật: môn thể thao của làng
Vật là môn thượng võ có mặt ở rất nhiều hội làng Bắc Bộ. Hai đô vật đóng khố, vào sới vật theo tiếng trống, dùng sức và miếng vật để quật ngã đối phương.
Đấu vật có luật lệ: không đánh vào chỗ hiểm, thắng khi đối thủ ngửa lưng chạm đất. Trọng tài là người có kinh nghiệm, được làng tin cậy.
Người tham gia nên khởi động kỹ, không vật khi đã uống rượu bia, dừng ngay khi đau. Người xem đứng ngoài sới, không chen vào giữa.
Kéo co: di sản được UNESCO ghi danh
Kéo co là trò chơi tập thể quen thuộc: hai đội nắm dây kéo ngược chiều, đội nào kéo được đối phương qua vạch là thắng. Ở nhiều làng, kéo co là nghi lễ cầu mùa, kết quả được xem như điềm báo năm mới.
Nghi lễ và trò chơi kéo co của Việt Nam cùng Hàn Quốc, Campuchia, Philippines đã được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể. Một số nơi có kéo co ngồi độc đáo, như ở đền Trấn Vũ (Long Biên, Hà Nội).
Khi kéo co, không quấn dây vào tay, cổ tay; khi một đội buông dây đột ngột, đội kia dễ ngã ngửa đập đầu. Ban tổ chức nên rải đệm hoặc chọn bãi cỏ mềm.
Đánh đu: trò chơi của mùa xuân
Đu làm bằng cây tre lớn, cột cao. Người chơi đứng trên ván đu, nhún để đu bay cao. Đu đôi nam nữ là hình ảnh đẹp, mang ý cầu duyên và cầu mùa.
Đánh đu đòi hỏi kỹ năng và sức khỏe. Cột đu phải chắc, dây buộc kỹ, ván đu không mục. Người chơi bám chắc tay, không đu quá cao khi chưa quen.
Người xem đứng ngoài tầm văng của đu, nhất là trẻ em. Ban tổ chức nên có người canh giữ khu vực đu.
Cờ người: trò chơi trí tuệ
Cờ người là cờ tướng chơi trên sân lớn, quân cờ là người thật mặc trang phục, cầm biển tên quân. Hai kỳ thủ ngồi trên ghế cao điều khiển quân đi.
Trò chơi đẹp mắt, đề cao trí tuệ, thường có ở hội làng, hội đền phía Bắc. Người đóng quân cờ thường là thanh niên, thiếu nữ trong làng.
Trẻ em xem cờ người có thể được khơi gợi niềm yêu thích cờ tướng, một trò chơi rèn tư duy.
Những trò vui nhộn khác
- Bịt mắt bắt dê: người bị bịt mắt đi bắt bạn, cả đội cười vui.
- Bắt vịt dưới ao: người chơi lội ao bắt vịt, ai bắt được nhiều thắng.
- Đi cầu khỉ, cầu thùm: đi trên cây tre bắc qua ao, ai qua được nhận thưởng.
- Thi nấu cơm, thổi cơm: thi khéo tay, nấu cơm chín đều trong điều kiện khó.
- Ném còn: trò của nhiều dân tộc miền núi, ném quả còn qua vòng trên cột cao.
Các trò này vui nhưng đều có rủi ro: đuối nước, trượt ngã, bỏng. Người chơi cần biết bơi khi xuống ao, có người cứu hộ, có hộp sơ cứu.
Chọi gà, chọi trâu: nên nhìn thế nào
Một số lễ hội có chọi gà, chọi trâu, nổi tiếng như lễ hội chọi trâu Đồ Sơn, Hải Phòng. Đây là phong tục lâu đời, nhưng cũng gây tranh luận về đối xử với động vật và nguy cơ cá cược.
Pháp luật nghiêm cấm cá cược trái phép. Người xem không tham gia cá cược, không mang trẻ nhỏ đến gần khu vực vì trâu có thể mất kiểm soát.
Nhiều ý kiến đề xuất giảm tính bạo lực, tăng tính trình diễn văn hóa. Mỗi người có quan điểm riêng; điều chung là phải đảm bảo an toàn cho người xem.
Nguyên tắc đi hội văn minh
- Tôn trọng phần lễ: ăn mặc lịch sự, không chen vào đội tế, đội rước.
- Không chen lấn cướp lộc, giành giật; lộc nhận trong trật tự vẫn là lộc.
- Không xả rác, không bẻ cây, không viết vẽ lên di tích.
- Không tham gia cờ bạc, cá cược trá hình như "trò chơi đổi thưởng".
- Không uống rượu bia rồi lái xe về.
Những nguyên tắc đơn giản này giúp lễ hội vui hơn cho mọi người.
An toàn trong đám đông lễ hội
Khi đám đông dồn về một điểm, đứng ở rìa thay vì giữa. Nếu bị kẹt, giữ tay trước ngực, đi theo dòng người, không cúi nhặt đồ rơi.
Trẻ em đeo thẻ có số điện thoại bố mẹ, mặc áo màu dễ nhận. Dặn con khi lạc thì đứng yên hoặc tìm tới chỗ có người mặc đồng phục bảo vệ.
Mang ví, điện thoại ở túi trước, không mang nhiều tiền mặt, trang sức đắt tiền khi đi hội.
Trò chơi dân gian với trẻ em hôm nay
Nhiều trường học, khu dân cư đã đưa trò chơi dân gian vào các ngày hội cho trẻ: kéo co, nhảy bao bố, ô ăn quan, rồng rắn lên mây. Đây là cách giúp trẻ rời màn hình, vận động và gắn bó với bạn bè.
Cha mẹ có thể dạy con những trò mình từng chơi: nhảy dây, đánh chuyền, ô ăn quan. Một chiều cuối tuần chơi cùng con là kỷ niệm đẹp cho cả hai.
Giữ trò chơi dân gian không bị mai một
Nhiều trò chơi đã mai một vì không còn người tổ chức, không còn sân bãi. Một số làng đã ghi lại luật chơi, mời các cụ hướng dẫn lớp trẻ.
Ủng hộ những hội làng giữ trò chơi truyền thống, tham gia khi có dịp, kể cho con cháu nghe là cách mỗi người góp phần giữ di sản.
Lễ hội và tinh thần cộng đồng
Trò chơi dân gian cho thấy tinh thần cộng đồng của làng Việt: cả làng cùng chơi, cùng cổ vũ, thắng thua đều vui. Không ai đi hội chỉ để thắng.
Giữ tinh thần ấy khi đi hội hôm nay: vui chơi lành mạnh, nhường nhịn, quan tâm người già, trẻ nhỏ xung quanh.
Trò chơi dân gian của các dân tộc thiểu số
Nhiều dân tộc có trò chơi rất riêng trong lễ hội: người Tày, Nùng ném còn, đánh quay; người H’Mông đẩy gậy, bắn nỏ; người Thái múa sạp; các dân tộc Tây Nguyên đánh cồng chiêng, đâm trâu trong lễ hội lớn.
Khi đến xem, hãy hỏi người địa phương cách chơi, xin được tham gia nếu được mời. Tôn trọng luật chơi và phần nghi lễ đi kèm, vì nhiều trò gắn với tín ngưỡng của cộng đồng.
Với trò bắn nỏ, chỉ đứng sau vạch quy định, không đi qua khu vực đích bắn khi trò chơi đang diễn ra.
Một món nhỏ cho mùa hội
Sau mùa hội, nhiều gia đình thích có một vật nhỏ mang ý may mắn để cả năm vui vẻ. Có thể tham khảo các mẫu tiền xu, tiền cổ, để trong ví hay góc bàn làm việc như một kỷ niệm của mùa xuân.