Lễ hội đền Hùng và Giỗ Tổ Hùng Vương mùng 10 tháng 3: nghi lễ dâng hương, rước kiệu và đi hội an toàn
Trả lời ngắn: Giỗ Tổ Hùng Vương là ngày mùng 10 tháng 3 âm lịch, tưởng nhớ các vua Hùng, những người được coi là có công dựng nước. Lễ chính diễn ra ở Khu di tích đền Hùng trên núi Nghĩa Lĩnh, Phú Thọ, với lễ dâng hương, rước kiệu và nhiều hoạt động văn hóa. Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ đã được UNESCO ghi danh. Ngày Giỗ Tổ là ngày nghỉ lễ chính thức, nên đền Hùng rất đông; đi sớm hoặc lễ vào ngày khác trong mùa hội sẽ dễ chịu hơn.
Vì sao người Việt có ngày Giỗ Tổ
Truyền thuyết kể rằng Lạc Long Quân và Âu Cơ sinh ra trăm người con, người con trưởng lên ngôi vua, lập nước Văn Lang, xưng là Hùng Vương. Mười tám đời vua Hùng nối nhau trị vì theo cách kể dân gian.
Dù nhiều chi tiết mang tính truyền thuyết, hình ảnh các vua Hùng đã trở thành biểu tượng của nguồn cội chung. Câu ca "Dù ai đi ngược về xuôi, nhớ ngày Giỗ Tổ mùng mười tháng ba" thể hiện ý thức chung một gốc của người Việt.
Ngày Giỗ Tổ vì thế không chỉ là lễ của một làng mà là ngày của cả cộng đồng, ở trong nước lẫn người Việt ở nước ngoài.
Khu di tích đền Hùng gồm những gì
Khu di tích nằm trên núi Nghĩa Lĩnh, thuộc thành phố Việt Trì, Phú Thọ. Các điểm chính gồm đền Hạ, chùa Thiên Quang, đền Trung, đền Thượng, lăng vua Hùng và đền Giếng.
Theo truyền thuyết, đền Hạ là nơi Âu Cơ sinh bọc trăm trứng; đền Trung là nơi vua Hùng họp bàn việc nước; đền Thượng là nơi tế trời đất. Đền Giếng gắn với tích hai công chúa con vua Hùng.
Đường lên đền Thượng có nhiều bậc đá dốc. Người cao tuổi nên đi chậm, nghỉ ở các chặng, hoặc chỉ lễ ở đền Hạ, đền Trung nếu sức khỏe không cho phép.
Nghi lễ chính trong ngày Giỗ Tổ
Lễ dâng hương tưởng niệm các vua Hùng diễn ra vào sáng mùng 10 tháng 3 tại đền Thượng, do đại diện lãnh đạo nhà nước và tỉnh Phú Thọ thực hiện. Đây là nghi lễ cấp quốc gia, trang nghiêm.
Trước đó có lễ rước kiệu của các xã quanh khu di tích, rước về đền Hùng với cờ, lọng, phường bát âm. Nhiều làng còn dâng bánh chưng, bánh giầy, gợi tích Lang Liêu.
Ngoài phần lễ chính, mùa hội có các hoạt động văn hóa: hát xoan, đánh trống đồng, thi gói bánh chưng, trò chơi dân gian, triển lãm. Lịch cụ thể do ban tổ chức công bố mỗi năm.
Hát xoan: di sản gắn với vùng đất tổ
Hát xoan là loại hình dân ca của vùng Phú Thọ, gắn với tín ngưỡng thờ vua Hùng, thường hát vào mùa xuân ở các miếu, đình. Hát xoan có các phường xoan gốc với lề lối riêng.
Hát xoan Phú Thọ đã được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đi hội đền Hùng, nếu có dịp, nên dành thời gian nghe một buổi hát xoan ở các làng xoan gốc.
Bánh chưng, bánh giầy và tích Lang Liêu
Truyền thuyết kể vua Hùng muốn chọn người nối ngôi, yêu cầu các hoàng tử dâng lễ vật. Lang Liêu, người con nghèo nhất, làm bánh chưng vuông tượng trưng cho đất và bánh giầy tròn tượng trưng cho trời, được vua chọn.
Từ đó, bánh chưng, bánh giầy trở thành lễ vật gắn với Tết và với Giỗ Tổ. Nhiều gia đình nhân ngày Giỗ Tổ gói bánh, kể cho con cháu nghe chuyện Lang Liêu.
Thờ cúng Hùng Vương tại gia và ở các địa phương
Không chỉ ở Phú Thọ, nhiều địa phương có đền thờ vua Hùng và tổ chức lễ dâng hương vào mùng 10 tháng 3. Người Việt ở nước ngoài cũng có nơi tổ chức Giỗ Tổ tại chùa, hội quán.
Tại gia, nhiều gia đình thắp hương ở ban gia tiên, nhớ về cội nguồn chung. Không cần lễ vật cầu kỳ; một mâm bánh chưng, hoa quả và nén hương là đủ.
Chuẩn bị gì khi đi hội đền Hùng
- Theo dõi thông báo của ban tổ chức về giờ mở cửa, khu vực hạn chế ngày chính lễ.
- Giày đi bộ tốt, nước uống, mũ nón, áo mưa mỏng.
- Lễ vật gọn: hương, hoa, quả, bánh chưng nhỏ; một số khu vực không cho đốt vàng mã.
- Giấy tờ tùy thân, tiền lẻ, pin dự phòng điện thoại.
Đi theo nhóm, hẹn điểm gặp ở chân núi và ở từng đền.
An toàn trong những ngày đông nhất
Ngày mùng 9, mùng 10 tháng 3 là cao điểm, lượng người có thể rất lớn. Nếu không bắt buộc phải đi đúng ngày, nên đi trước vài hôm hoặc sau ngày chính lễ.
Đường lên đền hẹp, dốc, dòng người lên xuống. Đi bên phải, không dừng giữa bậc, không chen lấn. Trẻ nhỏ phải được giữ tay, người già có người dìu.
Thời tiết tháng 3 âm lịch có khi nắng nóng, có khi mưa. Uống đủ nước, nghỉ khi mệt, gặp nhân viên y tế ở các điểm sơ cứu nếu thấy chóng mặt.
Ứng xử ở khu di tích
Ăn mặc lịch sự, không ăn uống trong đền, không trèo lên bệ thờ, không viết vẽ lên di tích. Thắp hương ở nơi quy định, không đặt tiền lẻ khắp nơi.
Giữ vệ sinh chung: mang rác ra đúng nơi, không xả rác trong rừng di tích. Khu di tích có rừng quốc gia, cấm đốt lửa ngoài khu quy định.
Ngày nghỉ Giỗ Tổ và cách tận dụng
Ngày mùng 10 tháng 3 âm lịch là ngày nghỉ lễ chính thức của người lao động. Nhiều gia đình tận dụng để về quê, thăm ông bà, hoặc tổ chức bữa cơm chung.
Không nhất thiết phải đi đền Hùng mới trọn ý nghĩa. Kể cho con nghe truyền thuyết con Rồng cháu Tiên, gói bánh chưng cùng con, thăm một di tích ở địa phương cũng là cách nhớ Tổ.
Truyền thuyết và lịch sử: hiểu cho đúng
Những câu chuyện về Lạc Long Quân, Âu Cơ, mười tám đời Hùng Vương thuộc về truyền thuyết và dã sử. Giới nghiên cứu vẫn tiếp tục tìm hiểu thời kỳ Văn Lang qua khảo cổ, như các di chỉ văn hóa Đông Sơn.
Giá trị của ngày Giỗ Tổ không nằm ở việc chứng minh từng chi tiết, mà ở ý thức chung một cội nguồn, đoàn kết cộng đồng. Hiểu như vậy sẽ không cần tranh luận gay gắt về truyền thuyết.
Đưa trẻ đi đền Hùng
Trẻ em có thể chưa hiểu hết ý nghĩa, nhưng hình ảnh những bậc đá, rừng cây, đền cổ sẽ để lại ấn tượng. Trước khi đi, kể con nghe chuyện bọc trăm trứng, chuyện Lang Liêu.
Chọn hành trình ngắn phù hợp sức trẻ, mang đồ ăn nhẹ, nước uống. Nếu con mệt, dừng ở đền Hạ, đền Trung cũng đủ.
Giữ tinh thần Giỗ Tổ trong đời thường
Nhớ Tổ không chỉ một ngày. Tinh thần ấy thể hiện ở việc giữ tiếng Việt cho con cháu ở xa, giữ nếp nhà, tương thân tương ái trong cộng đồng.
Người Việt ở nước ngoài thường tổ chức Giỗ Tổ vào cuối tuần gần ngày 10 tháng 3, mời trẻ em tham gia gói bánh, kể chuyện. Đó là cách gắn thế hệ sau với cội nguồn.
Một món nhỏ gợi nhớ nguồn cội
Nhiều gia đình muốn có một món trang trí mang ý nghĩa Rồng Tiên trong nhà. Có thể tham khảo các mẫu rồng phượng, chọn kích cỡ hợp với không gian và đặt nơi trang trọng.