Kiêng quét nhà, đổ rác ngày mùng một Tết: tích Như Nguyện, lý do người xưa và nên giữ tới đâu hôm nay
Trả lời ngắn: Kiêng quét nhà, đổ rác ngày mùng một Tết là lời kiêng phổ biến, gắn với tích Như Nguyện trong sách xưa: người lái buôn được thủy thần tặng cô hầu Như Nguyện mang lại giàu có, ngày đầu năm vì đánh cô mà cô trốn vào đống rác rồi biến mất, gia đình nghèo đi. Từ đó, người ta tránh đổ rác ngày đầu năm để "giữ lộc". Hôm nay có thể giữ lời kiêng bằng cách dọn sạch nhà trước Tết, gom rác gọn trong thùng có nắp và đổ vào mùng hai, mùng ba.
Lời kiêng quen thuộc nhất ngày Tết
Hỏi một người Việt về kiêng kỵ ngày Tết, câu trả lời đầu tiên thường là "mùng một không quét nhà". Lời kiêng này có mặt ở cả ba miền, được nhiều thế hệ giữ, kể cả những gia đình không mấy để ý chuyện kiêng cữ.
Hiểu được vì sao có lời kiêng giúp mình giữ nó một cách nhẹ nhàng, không biến thành áp lực, và biết linh hoạt khi cần.
Tích Như Nguyện
Tích Như Nguyện được nhiều người kể lại từ sách xưa. Chuyện kể về một người lái buôn tên Âu Minh đi qua hồ Thanh Thảo, được thủy thần mời xuống chơi và tặng cho một cô hầu tên Như Nguyện. Từ khi có Như Nguyện, nhà Âu Minh làm ăn phát đạt.
Một ngày đầu năm, Như Nguyện làm phật lòng chủ, bị đánh, sợ quá chui vào đống rác rồi biến mất. Từ đó nhà Âu Minh sa sút. Người đời sau tránh quét nhà, đổ rác ngày đầu năm để không "đuổi" Như Nguyện, tức là không đuổi tài lộc đi.
Tích chuyện được kể khác nhau
Câu chuyện có nhiều dị bản: có bản nói Như Nguyện trốn vào đống rác, có bản nói cô biến vào phân, có bản đổi tên nhân vật. Điểm chung là đều nói về việc tài lộc rời đi theo rác ngày đầu năm.
Vì vậy, nên hiểu đây là một tích truyện mang tính biểu tượng, không phải chuyện có thật để tin theo từng chữ.
Lý do thực tế của người xưa
Ngoài tích truyện, lời kiêng còn có lý do rất thực tế. Ngày xưa, Tết là dịp hiếm hoi người ta được nghỉ ngơi sau cả năm làm lụng. Kiêng quét nhà, đổ rác ba ngày Tết là cách để mọi người, nhất là phụ nữ, được nghỉ tay.
Thêm nữa, nhà cửa đã được dọn dẹp kỹ trước Tết. Ngày đầu năm, nhà sạch sẵn, không cần quét. Lời kiêng vì vậy vừa có ý nghĩa tâm linh vừa có ý nghĩa sinh hoạt.
Quét vào trong, không quét ra ngoài
Ở nhiều nơi, nếu bắt buộc phải quét ngày mùng một, người ta quét từ ngoài vào trong, gom rác vào một góc nhà, không quét ra cửa. Đây là cách dung hòa: nhà vẫn sạch mà "lộc" không bị quét ra ngoài.
Rác gom được để vào thùng có nắp, đợi qua những ngày đầu năm mới đem đổ.
Dọn nhà trước Tết: phần quan trọng nhất
Để giữ lời kiêng mà nhà vẫn sạch, việc quan trọng nhất là dọn dẹp kỹ trước Tết. Những ngày cuối tháng Chạp, cả nhà cùng lau dọn, bỏ đồ cũ hỏng, giặt rèm, lau bàn thờ.
Chiều ba mươi Tết, quét nhà lần cuối, đổ hết rác, rửa sạch thùng rác. Như vậy, ngày mùng một gần như không có việc dọn dẹp phải làm.
Rác ngày Tết: gom gọn, đổ đúng ngày
Ngày Tết nhà đông khách, rác nhiều: vỏ hạt dưa, giấy kẹo, vỏ trái cây. Nên đặt thùng rác có nắp ở phòng khách và bếp, lót túi sẵn để gom gọn.
Rác thực phẩm để lâu dễ bốc mùi, thu hút ruồi kiến. Nếu không muốn đổ ngày mùng một, có thể buộc chặt túi, để nơi thoáng, đổ vào mùng hai. Ở chung cư, nên theo lịch thu gom của tòa nhà.
Lịch thu gom rác ở thành phố
Ở nhiều thành phố, dịch vụ thu gom rác vẫn làm việc trong những ngày Tết theo lịch riêng. Để rác tồn quá lâu trong nhà, nhất là rác thực phẩm, không tốt cho sức khỏe.
Nếu ban quản lý tòa nhà hoặc tổ dân phố có lịch thu gom ngày mùng một, việc đổ rác đúng lịch là giữ vệ sinh chung, không nên vì lời kiêng mà để rác bốc mùi cả hành lang.
Khi có việc bất ngờ phải dọn
Có những tình huống không tránh được: trẻ làm đổ nước ngọt, khách làm vỡ ly, mèo chó làm bẩn nhà. Lúc ấy, cứ dọn ngay để tránh trơn ngã, đứt tay.
An toàn của người trong nhà quan trọng hơn lời kiêng. Có thể dọn nhẹ nhàng, gom vào thùng rác trong nhà, và tự nhủ rằng nhà sạch thì năm mới cũng sạch sẽ, an lành.
Kiêng giặt giũ ngày đầu năm
Đi kèm lời kiêng quét nhà, nhiều nhà còn kiêng giặt giũ, phơi đồ ngày mùng một. Lý do tương tự: cho người nội trợ được nghỉ, và quan niệm "nước trôi đi" là lộc trôi đi.
Chuẩn bị đủ quần áo sạch cho mấy ngày Tết, giặt hết đồ trước đêm giao thừa, là cách giữ lời kiêng nhẹ nhàng nhất.
Không biến lời kiêng thành áp lực
Lời kiêng nên giữ trong chừng mực. Có gia đình căng thẳng vì con dâu lỡ quét nhà, hay trách móc người làm đổ rác ngày mùng một. Những chuyện ấy làm mất không khí vui vẻ của ngày đầu năm, điều mà người xưa đặt ra lời kiêng chính là muốn giữ.
Nếu ai đó lỡ quét, cứ nhẹ nhàng nhắc, không cần nặng lời. Không khí hòa thuận trong nhà mới là "lộc" quý nhất.
Dạy con trẻ hiểu lời kiêng
Trẻ nhỏ hay hỏi vì sao mùng một không được quét nhà. Có thể kể tích Như Nguyện như một câu chuyện cổ, rồi giải thích thêm lý do thực tế: để mẹ, bà được nghỉ ngơi ngày Tết.
Cách giải thích ấy giúp trẻ hiểu phong tục mà không sợ hãi, và biết rằng lời kiêng có ý nghĩa quan tâm đến người khác.
Ba miền giữ lời kiêng khác nhau
Miền Bắc thường giữ lời kiêng khá chặt, có nhà kiêng quét nhà suốt ba ngày Tết. Miền Trung, miền Nam nhiều nhà chỉ kiêng ngày mùng một, sang mùng hai đã dọn dẹp bình thường.
Không có cách giữ nào đúng hơn cách nào. Mỗi nhà theo nếp của mình, miễn là nhà cửa sạch sẽ và mọi người vui vẻ.
Lời kiêng và tâm lý đầu năm
Ngày đầu năm, ai cũng mong mọi chuyện suôn sẻ. Lời kiêng quét nhà, đổ rác giúp người ta có cảm giác đang "giữ" những điều tốt đẹp vừa đến. Cảm giác ấy có giá trị tâm lý thật, giúp người ta bắt đầu năm mới với tâm thế lạc quan.
Điều cần tránh là để nỗi lo "mất lộc" lấn át niềm vui. Một năm suôn sẻ hay không phụ thuộc vào cách mình làm việc, chăm lo gia đình, chứ không nằm ở một lần quét nhà.
Giữ nếp mà sống văn minh
Giữ lời kiêng quét nhà ngày mùng một không mâu thuẫn với lối sống văn minh, sạch sẽ. Chỉ cần dọn trước, gom gọn, đổ đúng lịch, mọi người đều thoải mái.
Một ngôi nhà sạch sẽ đón năm mới, không ai phải dọn dẹp mệt mỏi ngày đầu năm, chính là tinh thần mà lời kiêng muốn gìn giữ.
Đón lộc đầu năm theo cách nhẹ nhàng
Bên cạnh lời kiêng, nhiều gia đình đặt một món nhỏ mang ý nghĩa giữ lộc ở phòng khách ngày Tết. Có thể tham khảo các mẫu hồ lô, chọn món vừa vặn để đặt trên kệ hoặc treo gần cửa.