Mùng một Tết cha, mùng hai Tết mẹ, mùng ba Tết thầy: hiểu đúng và áp dụng cho gia đình hôm nay
Trả lời ngắn: Câu "mùng một Tết cha, mùng hai Tết mẹ, mùng ba Tết thầy" nói về thứ tự đi chúc Tết quen thuộc của người Việt: ngày đầu về bên nội, ngày thứ hai sang bên ngoại, ngày thứ ba thăm thầy cô. Đây là nếp thể hiện đạo hiếu và tôn sư trọng đạo, không phải quy định cứng. Gia đình hôm nay có thể sắp xếp linh hoạt theo đường xa gần, miễn là hai bên đều được thăm hỏi chu đáo.
Hiểu đúng từng vế của câu nói
"Tết cha" ở đây không chỉ người cha mà chỉ cả bên nội, nơi có bàn thờ tổ tiên dòng họ. Sáng mùng một con cháu tụ về nhà nội, thắp hương tổ tiên, chúc Tết ông bà, cha mẹ. "Tết mẹ" là sang bên ngoại, thăm ông bà ngoại và họ hàng bên mẹ. "Tết thầy" là đến thăm những người thầy đã dạy dỗ mình.
Thứ tự này phản ánh xã hội phụ hệ ngày trước, nơi người con gái lấy chồng về ở bên nhà chồng. Hiểu bối cảnh giúp ta giữ phần đẹp là đạo hiếu, và điều chỉnh phần không còn hợp với gia đình hai bên bình đẳng ngày nay.
Tết thầy và tinh thần tôn sư trọng đạo
Ngày xưa thầy đồ dạy chữ là người được cả làng kính trọng, học trò dù đã thành đạt vẫn quay về thăm thầy ngày Tết. Món quà có khi chỉ là cặp bánh chưng, chai rượu, gói chè, nhưng mang lòng biết ơn.
Ngày nay "Tết thầy" có thể là thăm cô giáo cũ, người thầy dạy nghề, người hướng dẫn mình trong công việc. Một cuộc gọi, một tấm thiệp viết tay cũng là cách giữ nếp này khi không thể đến tận nhà.
Mỗi miền giữ nếp một chút khác
Ở miền Bắc, thứ tự nội ngoại được giữ khá kỹ, nhất là các gia đình còn bàn thờ tổ tiên lớn ở quê. Ở miền Trung, nhiều nhà ưu tiên ở lại nhà nội ba ngày đầu để lo cúng kiếng, sang ngoại vào mùng bốn mùng năm. Ở miền Nam, cách sắp xếp thường thoải mái hơn, nhiều gia đình đi cả hai bên ngay trong một ngày nếu nhà gần nhau.
Khác biệt này không có đúng sai. Khi hai gia đình khác vùng thông gia với nhau, nói chuyện trước Tết về lịch đi lại là cách tránh hiểu lầm tốt nhất.
Sắp xếp lịch Tết cho gia đình đôi bên
Với vợ chồng trẻ, chuyện ăn Tết bên nào luôn là bài toán. Một vài cách các gia đình hay làm:
- Năm chẵn ăn Tết ở nhà nội, năm lẻ ở nhà ngoại, luân phiên đều
- Ba mươi và mùng một ở nhà nội, mùng hai đến hết Tết ở nhà ngoại
- Hai nhà gần nhau thì mỗi ngày ghé cả hai, chia buổi sáng và chiều
- Nhà xa nhau thì về một bên ăn Tết, bên kia về thăm ngay sau Tết, ở lâu hơn
Cách nào cũng được, quan trọng là thống nhất sớm, nói rõ với cả hai bên cha mẹ và giữ lời.
Chúc Tết nhà nội ngày mùng một
Buổi sáng mùng một là lúc trang trọng nhất. Con cháu ăn mặc chỉnh tề, thắp hương tổ tiên, xếp hàng chúc Tết ông bà theo thứ bậc. Người lớn mừng tuổi các cháu, cả nhà cùng ăn bữa cơm đầu năm.
Khi chúc Tết, nên chúc từng người, gọi đúng vai vế. Với ông bà, chúc sống lâu, mạnh khỏe, vui với con cháu; với cô chú, chúc công việc, gia đình. Những câu chúc thuộc lòng nghe trơn tru nhưng một lời chúc gắn với chuyện thật của người đó luôn ấm hơn.
Sang nhà ngoại ngày mùng hai
Mùng hai là ngày con gái đã lấy chồng đưa chồng con về thăm bố mẹ đẻ. Với nhiều người mẹ, đây là ngày được mong nhất trong Tết. Quà về ngoại nên chu đáo như quà nhà nội, tránh để người lớn hai bên so sánh.
Con rể nên chủ động chúc Tết bố mẹ vợ, thăm hỏi họ hàng bên vợ. Một chàng rể biết ý, ở lại ăn bữa cơm vui vẻ, là điều khiến cả nhà ngoại vui suốt cả năm.
Thăm thầy cô ngày mùng ba
Đến thăm thầy cô nên hẹn trước, nhất là khi thầy cô đã lớn tuổi. Thời gian thăm ngắn, khoảng ba mươi phút đến một giờ, tránh đến vào giờ ăn trưa hay giờ nghỉ.
Quà Tết thầy nên nhẹ nhàng: hộp trà, giỏ quả, cuốn sách thầy thích. Nhóm học trò cũ có thể góp chung một món quà và cùng đến, vừa vui vừa không khiến thầy cô ngại.
Quà Tết đôi bên: chu đáo mà không phô trương
| Đối tượng | Quà gợi ý | Nên tránh |
|---|---|---|
| Ông bà, cha mẹ | Trà, bánh mứt, quần áo ấm, đồ bổ dưỡng hợp sức khỏe | Đồ bổ theo lời đồn chưa hỏi bác sĩ |
| Họ hàng | Giỏ quả, hộp bánh | Quà quá đắt khiến người nhận phải đáp lễ |
| Thầy cô | Sách, trà, thiệp viết tay | Phong bì tiền mặt khi thầy cô đang dạy con mình |
Nếu muốn tặng một món trang trí nhỏ mang ý may mắn cho nhà ông bà, có thể tham khảo các món quà may mắn đầu năm, ưu tiên món dễ đặt, dễ lau dọn với người lớn tuổi.
Khi gia đình có tang hoặc có người ốm
Nhà có tang trong năm thường không trang trí nhiều, không đi chúc Tết sớm. Họ hàng biết chuyện có thể ghé thăm hỏi nhẹ nhàng sau mùng ba, lời chúc hướng về sức khỏe và sự bình an thay cho câu chúc phát tài rộn ràng.
Nếu ông bà đang ốm, thứ tự "Tết cha Tết mẹ" có thể đổi để về thăm bên có người ốm trước. Không ai trách con cháu vì thăm người đang cần mình hơn. Những tình huống như thế cho thấy cái nếp cốt ở lòng hiếu chứ không ở lịch.
Chúc Tết qua điện thoại cho người ở xa
Con cháu đi làm xa, sống ở nước ngoài không về được vẫn có thể chúc Tết đúng thứ tự: gọi video về nhà nội sáng mùng một, nhà ngoại ngày mùng hai, nhắn thầy cô ngày mùng ba. Nhiều ông bà rất vui khi được thấy các cháu qua màn hình, nhất là khi các cháu mặc áo mới, nói câu chúc bằng tiếng Việt.
Gửi quà về trước Tết qua người thân hoặc dịch vụ giao hàng cũng giúp ông bà cảm thấy con cháu vẫn ở gần dù xa xôi.
Đi chúc Tết an toàn
Những ngày đầu năm đường đông, nhiều người đi xa về quê. Vài điều nhỏ giúp chuyến đi suôn sẻ: xuất phát sớm, nghỉ giữa đường khi đi xa, không chở quá số người, đội mũ bảo hiểm cho cả trẻ em.
Rượu bia là chuyện khó tránh khi đi chúc Tết. Đã uống thì không lái xe, nhờ người khác chở hoặc gọi xe. Một lời từ chối khéo "cháu còn lái xe" luôn được người lớn thông cảm hơn một tai nạn đầu năm.
Giữ phần đẹp, điều chỉnh phần không hợp
Cốt lõi của câu tục ngữ là nhớ ơn những người sinh thành và dạy dỗ mình. Phần đó nên giữ trọn. Còn thứ tự ngày nào nhà nào có thể thay đổi cho hợp hoàn cảnh, nhất là khi hai bên cha mẹ ở xa nhau hay có người già yếu cần thăm trước.
Một gia đình hòa thuận, hai bên nội ngoại cùng vui, đó mới là tinh thần mà câu nói của ông bà muốn trao lại.