Lễ hóa vàng và ngày khai xuân: tiễn tổ tiên sau Tết, chọn ngày đi làm, mở hàng đầu năm
Trả lời ngắn: Lễ hóa vàng là lễ tiễn ông bà tổ tiên về lại cõi âm sau những ngày đón Tết cùng con cháu, thường làm vào mùng ba hoặc mùng bốn, có nhà để tới mùng bảy. Mâm lễ giống mâm cỗ ngày Tết, sau lễ đốt vàng mã với ý gửi tổ tiên. Việc đốt nên ít, gọn, ở chỗ an toàn. Sau hóa vàng là những ngày khai xuân: đi làm, mở hàng, khai trương, mỗi người chọn ngày theo công việc và thói quen của gia đình.
Ý nghĩa lễ hóa vàng
Theo quan niệm dân gian, tổ tiên được con cháu mời về từ đêm giao thừa hoặc từ lễ tất niên, ở lại cùng gia đình trong những ngày Tết. Khi Tết qua, con cháu làm lễ tiễn, đốt vàng mã như gửi lộ phí và đồ dùng cho ông bà.
Chữ "hóa" nghĩa là đốt cho biến đổi, "vàng" là vàng mã. Ngày nay nhiều người hiểu lễ hóa vàng chủ yếu ở phần tạ ơn và tiễn biệt, còn việc đốt là phần tùy gia đình.
Hóa vàng ngày nào
Không có ngày cố định chung. Thực tế các gia đình làm như sau:
- Mùng ba: phổ biến ở nhiều gia đình miền Bắc
- Mùng bốn: nhiều nhà chọn để có thêm thời gian sum họp
- Mùng bảy: một số làng hóa vàng cùng ngày hạ nêu
- Có nhà xem ngày tốt trong tuần đầu tháng Giêng
Điều nên làm là hỏi người lớn trong dòng họ để theo nếp chung, nhất là khi nhiều gia đình con cháu cùng về một nhà thờ họ.
Mâm cúng hóa vàng
Mâm cúng hóa vàng thường là mâm cỗ mặn như ngày Tết: gà luộc, xôi, bánh chưng hoặc bánh tét, các món canh, xào, giò chả theo vùng. Thêm hương, hoa, nến, rượu, trầu cau. Một số nhà cúng mâm chay.
Lễ hóa vàng không cần mâm quá lớn. Nhiều gia đình nấu một mâm vừa ăn trong bữa cơm trưa sau lễ, vừa dâng lễ, vừa sum họp lần cuối trước khi con cháu đi làm ăn xa.
Đốt vàng mã: ít mà an toàn
Vàng mã là phần nhiều tranh cãi nhất. Có gia đình đốt nhiều, có gia đình đã bỏ hẳn. Nếu vẫn đốt, vài nguyên tắc cần giữ:
- Đốt trong chậu kim loại hoặc lò đốt chuyên dụng, đặt trên nền gạch, xi măng
- Ở ngoài trời, tránh gió mạnh, xa xe máy, bình gas, mái tôn, cây khô
- Có xô nước hoặc bình chữa cháy bên cạnh
- Không để trẻ em lại gần, không đốt khi đang say rượu
- Chờ tro nguội hẳn mới đổ, tưới thêm nước cho chắc
Ở chung cư, tuân thủ khu vực đốt vàng mã của tòa nhà; nhiều nơi cấm hẳn, khi đó thắp hương và bỏ phần đốt là cách hợp lý.
Nghĩ lại về vàng mã
Nhiều chùa và nhiều nhà nghiên cứu văn hóa khuyên giảm đốt vàng mã, vì tốn kém, ô nhiễm và không phải là phần cốt lõi của thờ cúng tổ tiên. Lòng thành thể hiện ở mâm cơm tươm tất, ở việc sống tử tế, chăm sóc cha mẹ khi còn sống.
Một số gia đình thay phần đốt vàng mã bằng việc làm từ thiện, góp tiền giúp người khó khăn đầu năm, coi đó như hồi hướng cho ông bà. Cách này được nhiều người lớn tuổi đồng tình.
Văn khấn hóa vàng
Văn khấn hóa vàng có trong các sách văn khấn cổ truyền, gồm phần kính cáo tổ tiên, thần linh, nêu ngày tháng, địa chỉ, tên gia chủ, rồi lời tạ ơn và tiễn biệt. Nhiều gia đình đọc bản in sẵn, nhiều người khấn nôm.
Lời khấn ngắn gợi ý: con là [tên] cùng toàn gia, ở [địa chỉ], hôm nay ngày [ngày tháng âm lịch], sắm lễ tạ ơn ông bà tổ tiên đã về đón Tết cùng con cháu, nay kính tiễn ông bà, xin phù hộ cho gia đình một năm bình an.
Khấn xong, đợi hương tàn khoảng hai phần ba, xin phép hóa vàng rồi mới hạ lễ.
Con cháu đi xa trước ngày hóa vàng
Nhiều người phải quay lại thành phố hoặc ra nước ngoài trước ngày hóa vàng của gia đình. Có thể thắp nén hương tạ ơn trước khi đi, xin phép ông bà, và gọi điện về nhà vào ngày làm lễ. Không ai coi đó là thiếu lễ.
Nếu là người đứng lễ chính, có thể nhờ người khác trong nhà làm thay, hoặc gia đình thống nhất làm lễ sớm hơn một ngày cho đủ mặt con cháu. Sự linh hoạt này đã có từ lâu, nhất là ở những gia đình có người đi làm xa.
Hạ đồ cúng và dọn bàn thờ sau Tết
Sau lễ hóa vàng, hạ mâm quả, hạ bánh chưng, dọn những món đã cúng nhiều ngày. Quả còn tốt chia cho con cháu, quả hỏng thì bỏ. Hoa tàn thay hoa mới hoặc để bàn thờ thoáng.
Cây nêu, câu đối, đồ trang trí có thể để tới rằm tháng Giêng tùy nhà. Cành đào, cây quất có thể chăm tiếp, nhiều nhà trả lại cho vườn hoặc trồng ra đất.
Ngày khai xuân đi làm
Khai xuân là ngày bắt đầu công việc của năm mới. Người đi làm theo lịch cơ quan, thường mùng sáu hoặc mùng bảy. Nhiều công ty có lệ phát lì xì đầu năm, gặp mặt đầu xuân, có nơi đi lễ chùa cầu bình an cho tập thể.
Ngày đầu đi làm nên nhẹ nhàng: chúc Tết đồng nghiệp, lên kế hoạch cho năm, xử lý việc tồn sau Tết. Không nên dồn việc nặng hay quyết định lớn vào ngày đầu khi mọi người còn chưa vào nhịp.
Khai trương cửa hàng đầu năm
Người buôn bán thường chọn ngày khai trương đầu năm hợp tuổi chủ, có nhà nhờ người xem ngày. Lễ khai trương có mâm cúng thần linh, thổ địa, thần tài, kèm lời cầu buôn bán thuận lợi. Khách mở hàng đầu tiên thường được tiếp đón chu đáo.
| Việc | Gợi ý |
|---|---|
| Chọn ngày | Theo tuổi chủ, tránh ngày gia đình kiêng; nếu không xem thì chọn ngày cả nhà thuận tiện |
| Mâm cúng | Hương hoa, quả, xôi, gà hoặc heo quay, vàng mã tùy nơi |
| Mở hàng | Tiếp khách đầu vui vẻ, có thể tặng món nhỏ |
| An toàn | Đốt vàng mã ở chỗ an toàn, không chắn lối đi chung |
Với cửa hàng, nhiều chủ thích bày thêm một món tượng trưng cho may mắn ở quầy; nếu cần có thể xem gian tượng Thần Tài và vật phẩm cho cửa hàng, chọn món vừa với không gian quầy.
Rằm tháng Giêng: điểm khép thật sự của mùa Tết
Với nhiều gia đình, rằm tháng Giêng mới là lúc Tết thật sự khép lại. Câu "lễ Phật quanh năm không bằng rằm tháng Giêng" cho thấy nhiều người đi chùa, cúng rằm đầu năm rất đông. Lễ rằm thường có mâm cỗ hoặc mâm chay, hương hoa dâng gia tiên và thần linh.
Đến rằm đông người ở đình chùa, nên đi sớm, giữ gìn đồ đạc, không chen lấn. Không cần đi nhiều chùa trong một ngày, một nơi đi lễ thanh tịnh là đủ.
Kết lại một mùa Tết trọn vẹn
Từ hăm ba tháng Chạp tới rằm tháng Giêng là một mùa dài, đầy việc nhưng cũng đầy ý nghĩa. Lễ hóa vàng là lời cảm ơn tổ tiên đã về cùng con cháu, ngày khai xuân là bước chân đầu tiên vào năm mới.
Giữ nếp cho gọn, an toàn, đủ lòng thành, rồi bắt tay vào công việc với tinh thần thoải mái, đó là cách bắt đầu năm mới tốt nhất mà không cần lời hứa hẹn nào.