Mừng tuổi, lì xì ngày Tết: nguồn gốc, bao nhiêu là vừa và dạy trẻ nhận tiền mừng tuổi

Trả lời ngắn: Mừng tuổi là tục người lớn tặng trẻ nhỏ và người già một phong bao đỏ có ít tiền đầu năm, kèm lời chúc. Màu đỏ tượng trưng cho may mắn, số tiền chỉ mang ý "lấy may" nên không cần nhiều. Trẻ nên được dạy nhận bằng hai tay, nói lời cảm ơn, không mở bao ngay trước mặt người tặng, và sau Tết cùng bố mẹ quyết định dùng hay để dành tiền mừng tuổi.

Tục mừng tuổi từ đâu mà có

Ở Việt Nam, mừng tuổi gắn với quan niệm đầu năm cho nhau một chút "lộc" để cả năm đủ đầy. Người lớn mừng tuổi trẻ con mong các cháu hay ăn chóng lớn; con cháu mừng tuổi ông bà mong ông bà sống lâu, khỏe mạnh. Chữ "lì xì" mượn từ cách đọc tiếng Quảng Đông, chỉ chiếc phong bao đỏ.

Có nhiều truyện dân gian giải thích phong bao đỏ, phổ biến nhất là chuyện đồng tiền bọc giấy đỏ đặt cạnh gối để xua điều xấu cho trẻ nhỏ đêm giao thừa. Đây là truyện truyền miệng, không có nguồn ghi chép chắc chắn, nhưng nói lên ý nghĩa che chở mà người lớn gửi gắm.

Ý nghĩa nằm ở lời chúc, không ở số tiền

Người xưa mừng tuổi bằng vài đồng xu mới. Giá trị nằm ở chỗ tiền mới, phẳng phiu, được chuẩn bị cẩn thận. Ngày nay nhiều người cố gắng đổi tiền mới trước Tết cũng vì ý này.

Khi số tiền trong phong bao trở thành chuyện so bì, Tết dễ mất vui. Người lớn nên giữ mức vừa phải, đều tay giữa các cháu, và nói một lời chúc cụ thể khi trao bao để trẻ nhớ lời chúc hơn là nhớ mệnh giá.

Mừng tuổi bao nhiêu là vừa

Không có con số chung, vì mỗi gia đình, mỗi vùng có mức sống khác nhau. Vài nguyên tắc giúp đỡ phân vân:

• Mừng đều tay cho các cháu cùng lứa, tránh cháu nhiều cháu ít
• Với con cháu ruột thịt có thể nhiều hơn với con bạn bè, ai cũng hiểu
• Mức tiền không làm mình khó khăn sau Tết
• Người còn đi học, chưa đi làm thì không cần mừng tuổi, hoặc chỉ mừng tượng trưng

Nhiều người chọn tiền chẵn, tránh mệnh giá gắn với điều kiêng tùy quan niệm. Đây là thói quen, không phải luật.

Phép lịch sự khi trao và nhận

Người trao nên cầm phong bao bằng hai tay hoặc tay phải, nói lời chúc rồi mới đưa. Người nhận, dù là trẻ nhỏ, nên nhận bằng hai tay, nói "cháu cảm ơn" kèm lời chúc lại người lớn. Không mở phong bao trước mặt người tặng, không bình luận ít hay nhiều.

Với trẻ còn nhỏ, bố mẹ nên tập trước ở nhà cho con vài lần, con sẽ tự tin hơn khi đi chúc Tết. Cách nhận lì xì là một bài học nhỏ về lễ phép mà trẻ nhớ rất lâu.

Mừng tuổi ở ba miền

Ở miền Bắc, mừng tuổi thường diễn ra sáng mùng một sau khi thắp hương tổ tiên, theo thứ bậc từ ông bà xuống con cháu. Miền Nam hay dùng chữ "lì xì" nhiều hơn chữ "mừng tuổi", trẻ con được lì xì khi đi theo bố mẹ chúc Tết khắp nơi, không khí rộn ràng. Miền Trung giữ nếp nhẹ nhàng, nhiều nhà mừng tuổi bằng phong bao đỏ kèm bánh mứt.

Có nơi người lớn mừng tuổi cả người làm, người giúp việc, bảo vệ khu phố như lời cảm ơn cả năm. Đây là nét đẹp nên giữ, vì Tết là dịp ghi nhận những người lặng lẽ giúp đỡ gia đình mình.

Khi trẻ hỏi "sao cháu được ít hơn"

Trẻ con hay so sánh với anh chị em họ, và câu hỏi này đến rất tự nhiên. Bố mẹ có thể giải thích nhẹ nhàng rằng lì xì là lời chúc, mỗi người lớn có hoàn cảnh khác nhau, và điều quan trọng là được ông bà, cô chú nhớ tới.

Đừng mắng con vì câu hỏi đó, cũng đừng phàn nàn về người tặng trước mặt trẻ. Cách bố mẹ phản ứng sẽ dạy con nhiều hơn mọi lời giảng về lòng biết ơn.

Mừng tuổi ông bà, cha mẹ

Con cháu đã đi làm thường mừng tuổi ông bà, cha mẹ ngay sáng mùng một. Phong bao lúc này mang ý báo hiếu, chúc thọ, không cần nhiều nhưng nên chỉn chu. Nhiều người kèm một món quà nhỏ như khăn ấm, hộp trà, tùy sở thích của ông bà.

Điều ông bà cha mẹ quý nhất thường là con cháu về đông đủ, ngồi trò chuyện lâu một chút. Một phong bao kèm buổi sáng thong thả bên nhau đáng giá hơn phong bao dày mà vội vã.

Dạy trẻ dùng tiền mừng tuổi

Tiền mừng tuổi là dịp tốt để dạy trẻ về tiền. Một cách đơn giản theo độ tuổi:

Điều quan trọng là thống nhất trước với con, tránh cảnh con bị "thu" hết tiền mà không hiểu vì sao, dễ khiến con thấy mất lòng tin.

Chuyện "bố mẹ giữ hộ"

Nhiều gia đình giữ hộ tiền mừng tuổi của con vì sợ con tiêu hoang hoặc vì đó là tiền có đi có lại giữa người lớn. Điều này hợp lý, nhưng nên nói rõ với con số tiền là bao nhiêu và sẽ dùng vào việc gì cho con, như mua sách vở, đóng học, quỹ học bơi.

Ghi lại số tiền vào một cuốn sổ nhỏ có chữ ký của con là cách vừa minh bạch vừa dạy con về sổ sách. Trẻ lớn lên trong sự minh bạch sẽ ít so đo và biết quý tiền hơn.

Lì xì chuyển khoản và phong bao điện tử

Phong bao điện tử, chuyển khoản kèm lời chúc ngày càng phổ biến, nhất là với họ hàng ở xa. Đây là cách tiện lợi, nhưng nên nhớ lời chúc mới là phần chính. Gọi video chúc Tết rồi chuyển khoản sau thường ấm hơn một tin nhắn chỉ có con số.

Cảnh giác với tin nhắn giả danh người thân mượn tiền dịp Tết, đường link lạ hứa "nhận lì xì may mắn". Không bấm link lạ, không đọc mã xác thực cho ai, gọi lại người thân bằng số quen trước khi chuyển tiền.

Phong bao đẹp, gói gọn

Phong bao đỏ, vàng là hai màu được ưa chuộng. Nhiều nhà chuẩn bị phong bao in hình con giáp của năm, hoặc phong bao vải, giấy dày có thể dùng lại. Gấp tiền phẳng, đặt ngay ngắn trong bao, không gấp nhiều nếp nhàu.

Một số gia đình thích bỏ kèm đồng xu may mắn hay đồng tiền cổ làm kỷ niệm cho trẻ; nếu thích có thể tham khảo các loại tiền xu, tiền cổ làm quà đầu năm. Với trẻ nhỏ dưới ba tuổi, tránh cho đồ vật nhỏ có thể nuốt vào miệng.

Những điều nên tránh

• So sánh số tiền giữa các cháu trước mặt trẻ
• Hỏi trẻ "được bao nhiêu rồi" ở nơi đông người
• Mừng tuổi bằng tiền rách, tiền bẩn
• Ép người chưa có thu nhập phải mừng tuổi
• Để trẻ cầm nhiều tiền mặt ra đường một mình

Tết là dịp vui, những chuyện nhỏ như trên rất dễ làm ai đó chạnh lòng. Giữ sự tế nhị là giữ cho cái tục đẹp này được trọn vẹn.

Câu hỏi thường gặp